نگرانی برای دندان قروچه کودکان در طول شب طبیعی است. این پدیده براکسیسم شبانه نامیده میشود و بر اساس آمار چیزی نزدیک به 50% کودکان به آن مبتلا هستند. براکسیسم در کودکان رایجتر از دیگر افراد است و میتواند همزمان با رشد دندانها آغاز شود. دندان قروچه نوعی واکنش غیرارادی در برابر اضطراب و استرس میباشد. در طول شب و در زمان خواب کودکان بدون آن که متوجه شوند دندانهای خود را بر رویهم فشار میدهند. دندان قروچه بهتنهایی خطرناک نیست و باعث بروز مشکل نمیشود، اما درصورتیکه بهصورت مداوم تکرار گردد میتواند باعث درد فک و آسیبدیدن دندانها شود.
در صورت نادیدهگرفتن و درمان نکردن، امکان دارد دندان قروچه در دوران بزرگسالی تکرار گردد.
در این مقاله ما علل و عوارض دندان قروچه در کودکان را بررسی کرده و در خصوص برخی راهکارها برای جلوگیری از آن صحبت مینماییم.
براکسیسم یا دندان قروچه در کودکان چیست؟
به دندان قروچه مداوم و تکرارشونده براکسیسم گفته میشود. براکسیسم دو نوع است: براکسیسم در خواب و براکسیسم در بیداری. دندان قروچه در زمان بیداری رایجتر از در زمان خواب میباشد و به طور معمول فرد دندانهای خود را بدون سایش فقط بر رویهم فشار میدهد. بیش از 80% افرادی که به دندان قروچه در طول شب مبتلا هستند از انجام آن بیاطلاع هستند. تشخیص براکسیسم خواب در کودکان دشوار میباشد، مگر این که کودک با خواهر و برادر یا پرستار خود در یک اتاق مشترک بخوابد.
علائم دندان قروچه کودکان در طول خواب
برخی از علائم و نشانههای رایجی که نشان میدهد کودک در طول شب دندان قروچه دارد به شرح زیر میباشد.
- آسیبدیدگی دندانها: دندانهای کودکتان را بررسی کرده و به دنبال هرگونه شکستگی و تراشیده شدن دندانها و همچنین عقب رفتن لثهها بگردید.
- حساسیت دندانها: دندانهای کودکانی که دندان قروچه میکنند نسبت به غذا و نوشیدنیهای گرم و سرد حساستر از دیگران میباشد.
- درد فک یا سردرد: فشار مداوم ناشی از دندان قروچه میتواند باعث سردرد، درد فک، ایجاد صدای تق تق و حتی بزرگتر شدن ماهیچههای فک شود.
- صدای ساییدگی: در طول شب به کودکتان سر بزنید و وجود هرگونه صدایی شبیه به ساییدگی را بررسی نمایید. درصورتیکه نگران هستید خواب کودک به هم بریزد میتوانید از یک مانیتور کودک استفاده کنید.
چرا کودکان دندان قروچه میکنند؟
دندان قروچه در کودکان به دلیل برخی عوامل روانی، سوابق خانوادگی و محرکهای محیطی رخ میدهد. دندان قروچه در افراد یک خانواده رایج میباشد، اگرچه هنوز مشخص نیست که این پدیده به دلیل ژنتیک رخ میدهد یا ناشی از رفتار و تربیتهای مشابه به هم میباشد. بر اساس مطالعات، کودکان پسر بیش از دختران درگیر دندانقروچه میشوند؛ اما برای تأیید این مسئله به تحقیقات بیشتری احتیاج است. افرادی که مستعد دندانقروچه هستند ممکن است تحتتأثیر یک یا چند عامل دیگر مانند استرس یا بودن در معرض دود سیگار قرار داشته باشند.
استرس
استرس ارتباط مستقیمی با دندان قروچه دارد، اگرچه تحقیقات بیشتری نیاز است تا مشخص شود استرس باعث دندان قروچه میشود یا برعکس آن. یک مطالعه بر روی کودکان نوپا نشان داده است که کودکانی که معرض اتفاقات پراسترس بودهاند بیش از دیگران در طول خواب دندان قروچه میکنند. برای کودکانی که در سن مدرسه هستند، دندان قروچه در طول شب روشی برای مقابله با استرس ناشی از تکالیف مدرسه و گرفتن نمرههای خوب میباشد. محققان یافتهاند که سطح استرس و همچنین هورمونهای مرتبط با آن در افرادی که دندان قروچه دارند بالاتر از دیگران میباشد. البته مطالعات دیگر هنوز نتوانستهاند این یافته را ثابت نمایند.
اضطراب
اگرچه تحقیقات هنوز کامل نشده است، اما بر اساس شواهد بین میزان اضطراب و دندان قروچه در طول شب یک ارتباط مستقیم وجود دارد. کودکانی که به طور طبیعی بیقرار هستند و همچنین افرادی که در خصوص مدرسه بیشتر از دیگران نگران هستند بیش از دیگران در معرض دندان قروچه قرار دارند. بر اساس یافتههای محققان علائم این بیماری با رشد کودک تکامل مییابد. به همین دلیل است که این ارتباط در ابتدا قابل تشخیص نمیباشد. برای مثال احتمال بروز دندان قروچه در سنین بالاتر در کودکان نوپایی که در معرض اضطراب شدید قرار دارند بسیار بالا است.
دیگر اختلالات خواب و مشکلات سلامت روان
علاوه بر استرس و اضطراب، برخی دیگر از اختلال و بیماریها نیز باعث تشدید دندان قروچه در کودکان میشوند. از جمله این اختلالات میتوان به نقص توجه و بیشفعالی و میگرن اشاره کرد. همچنین انواع اختلالات خواب مانند پاراسومنیا، خرناس کشیدن و اختلالات تنفسی خواب نیز با دندان قروچه رابطهٔ مستقیمی دارند. بااینحال نمیتوان بهصورت قاطع بیان کرد که این موارد باعث دندان قروچه در طول شب میشوند.
مشکلات دندانی
دندان قروچه در کودکانی که دندانهای نامرتبی دارند و یا کسانی که از ارتودنسیهای ثابت استفاده میکنند بیش از دیگران است. با این حال شواهد کافی برای اثبات این که مشکلات دندانی باعث تشدید دندان قروچه میشوند وجود ندارد. علاوه بر این براکسیسم در افرادی که به طور معمول از راه دهان نفس میکشند رایجتر از دیگران میباشد.
قرارگرفتن در معرض دود سیگار
قرارگرفتن در معرض دود سیگار یکی دیگر از مواردی است که کودکان را در معرض دندان قروچهٔ شبانه قرار میدهد. تحقیقات نشان میدهد که حتی بودن کوتاهمدت در معرض دود سیگار باعث بالارفتن احتمال دندان قروچه در کودکان میشود.
عوارض ناشی از دندان قروچه کودکان چه میباشد؟
دندان قروچه در کودکان میتواند باعث بروز موارد زیر شود:
- شکستگی دندان، عقب رفتن لثهها، مشکلات دیگر در دندانها و فک
- اختلال مفصل گیجگاهی-فکی
- اختلالات اشتها
- اختلالات و مشکلات سلامت روان، مانند اضطراب و افسردگی
- مشکلات خواب
علاوه بر این، صدای ناشی از فشاردادن و دندان قروچه ممکن است باعث به هم ریختن خواب کودک یا دیگر افرادی که در یک اتاق با وی میخوابند شود.
چه زمانی باید به دندانپزشک برای درمان دندان قروچه در کودکان مراجعه نمود؟
در صورت مشاهده هرگونه علائم دندان قروچه در فرزندتان از جمله بالارفتن حساسیت دهان، درد فک، سردرد صبحگاهی یا شنیدن صدای ساییدگی در هنگام خواب به دندانپزشک یا متخصص اطفال مراجعه نمایید. همچنین درصورتیکه فرزندتان دچار اختلالات خواب میباشد و یا در طول روز خوابآلوده به نظر میرسد باید با پزشک صحبت نمایید.
در زمان مراجعه به پزشک باید چند سؤال از وی بپرسید:
- آیا دندان قروچه فرزندتان در دیگر اعضای خانواده نیز بروز پیدا میکند؟
- چگونه میتوان از ایجاد مزاحمت صدای دندان قروچه برای دیگر اعضای خانواده جلوگیری نمود؟
- آیا آسیبدیدگی دندانها بر روی اشتهای وی تأثیر میگذارد؟
- در صورتی که کودک هنوز دندان شیری داشته باشد آیا باز هم باید در خصوص دندان قروچه وی نگران بود؟
- آیا برای درمان این مسئله حتماً باید به دندانپزشک مراجعه نمود؟
تشخیص دندان قروچه در کودکان
برای تشخیص دندان قروچه در کودکان باید علائمی نظیر شنیدن صدای دندان قروچه در زمان خواب، ساییدگی دندانها، درد فک صبحگاهی، سردرد و یا قفلشدگی فک را بررسی نمایید. دندانپزشک در طول معاینه قادر به تشخیص این علائم خواهد بود. همچنین درصورتیکه کودک در هنگام صبح درد داشته باشد و یا از بیخوابی در طول شب شکایت کند، پزشک نیز قادر به تشخیص علائم وی خواهد بود. به دلیل این که دندان قروچه به طور معمول در طول شب و در زمان خواب رخ میدهد، دندانپزشک برای تشخیص دقیق به گزارش والدین در خصوص شنیدن صدای آن در هنگام خواب تکیه میکند.
علاوه بر این دندانپزشک برای داشتن اطلاعات کامل در خصوص عوامل احتمالی ایجاد دندان قروچه در مورد شرایط و استرسهای کودک سؤال خواهد پرسید و در برخی موارد نادر توصیه مینماید تا کودک تحت پلی سومنوگرافی که نوعی آزمایش خواب است قرار گیرد تا هرگونه علائم دندان قروچه و دیگر اختلالات خواب را بررسی نماید.
درمان دندان قروچه در کودکان
درمان دندان قروچه در کودکان بر روی کنترل آسیبدیدگی دندانها و همچنین کاهش عوارض جانبی آن مانند سردرد و درد فک تمرکز دارد. بالابردن کیفیت خواب و برطرف نمودن استرسهای کودک به درمان بهتر دندان قروچه کمک میکند.
نایت گارد
دندانپزشک برای محافظت از دندانهای کودک در طول خواب برای وی نایت گارد یا نوعی محافظ دندان تجویز مینماید. این محافظ بر روی دندانهای بالایی یا پایینی قرار گرفته و در برخی موارد برای جلوگیری از ساییدگی دندانها بر روی یکدیگر جایگاه فک را تغییر میدهد. محافظ و نایت گارد به درمان دندان قروچه کمک میکنند؛ اما براکسیسم به طور کامل درمان نمیشود و درصورتیکه کودک دیگر از نایت گارد استفاده نکند علائم آن دوباره بروز پیدا خواهند کرد.
کاهش استرس
کاهش و مدیریت استرس به درمان دندان قروچه در کودکان کمک میکند. با کودکتان صحبت کرده و در خصوص این که چه چیزی باعث استرس و ناراحتی وی شده سؤال بپرسید. در صورت نیاز به یک متخصص سلامت روان یا مشاور مدرسهٔ وی مراجعه نمایید.
بهداشت و روتین خواب
دندان قروچه در زمان خواب تا حدود زیادی به کیفیت خواب بستگی دارد. میتوانید با انجام برخی کارها کیفیت خواب کودکتان را بالا ببرید. از جمله تاریک و ساکت نگهداشتن اتاقخواب وی، کاهش زمان استفاده کودک از وسایل الکترونیکی و داشتن رژیم غذایی سرشار از مواد مغذی و بدون شکر.
داشتن یک روتین خواب کودک را برای خواب آماده میکند و به او احساس امنیت و اعتماد به نفس میدهد. برخی از مثالهای روتین خواب به شرح زیر میباشند:
- خوردن غذاهای مغذی قبل از خواب
- مسواک زدن
- گرفتن دوش آب گرم
- درازکشیدن در کنار کودک
- خواندن داستان
- زمزمه کردن یک آهنگ ملایم
از بین بردن علائم
ریلکس کردن و ماساژ دادن ماهیچههای صورت در طول روز به کاهش دندان قروچه در طول شب کمک میکند. برای آرام کردن درد فک و دندانها از کمپرس سرد یا گرم استفاده نمایید و کودکتان را تشویق کنید تا آب بیشتری بنوشد و از خوردن غذاهای سفت و جویدن آدامس پرهیز کند. در خصوص تمرینات کششی و تکنیکها ماساژ صورت از پزشک خود مشاوره بگیرید.
دارو
بر اساس برخی شواهد درمانهای هومیوپاتی و برخی داروها به میتواند به کاهش براکسیسم شبانه کودکان کمک کند؛ اما برای تعیین میزان تأثیرگذاری این داروها و عوارض جانبی آنها به تحقیقات بیشتری احتیاج است. همیشه قبل از شروع مصرف داروی جدید با پزشک خود مشورت نمایید، حتی اگر دارویی طبیعی باشد یا بدون نسخه به فروش برسد. به دلیل این که دندان قروچه به جز تأثیرات جانبی که بر روی دندانها و فک میگذارد خطر دیگری در پی ندارد پزشک باید بررسی کند که آیا ارزش دارد که برای درمان آن از دارو استفاده کرد و عوارض جانبی آنها را تحمل نمود یا خیر.
آیا میتوان از دندان قروچه در کودکان جلوگیری نمود یا خیر؟
دندان قروچه در بسیاری از کودکان یک واکنش طبیعی به رشد و بزرگشدن میباشد و نمیتوان از آن جلوگیری کرد. اما میتوان از دندان قروچه ناشی از استرس در کودکان و بزرگسالان جلوگیری نمود. اولین قدم برای جلوگیری از دندان قروچه در طول شب داشتن یک روتین قبل از خواب آرامشبخش میباشد. به کودکتان کمک کنید تا قبل از خواب آرامش داشته باشد:
- استفاده از تلویزیون و وسایل الکترونیکی را چند ساعت قبل از خواب محدود نمایید.
- برای آنها موسیقی آرامشبخش پخش نمایید.
- آنها را به یک دوش آب گرم ببرید.
- به آنها اجازه دهید مطالعه داشته باشند یا برای آنها کتاب بخوانید.
کاهش استرس ضروری میباشد. به طور مرتب با کودکتان در خصوص احساسات و افکارش صحبت نمایید. به آنها کمک کنید تا با استرس خود مقابله نمایند. درصورتیکه خود شما به دندان قروچه مبتلا هستید، سعی کنید تا استرس خود را مدیریت کرده و کاهش دهید. در خصوص عواملی که باعث استرس شما شده است با دوستان یا اعضای خانواده یا یک مشاور صحبت نمایید. تا جایی که ممکن است از عوامل استرسزا دوری کنید.
سؤالات متداول
آیا دندان قروچه در کودکان طبیعی است؟
دندان قروچه کردن کودکان نوپا تا حدودی هشداردهنده است. صدای دندان قروچه کردن کودکان میتواند باعث نگرانی شما شود و این کاملاً طبیعی است، چرا که میتواند به دندانهای تازه رشد کردهٔ آنها آسیب برساند.
دندان قروچه کردن کودکان در خواب به چه معنا میباشد؟
استرس و اضطراب. کودکان با فشار آوردن به فک و دندان قروچه کردن در خواب به استرس و اضطراب واکنش نشان میدهند. مال اکلوژن و قرار نگرفتن دندانها بر روی یکدیگر باعث بههمخوردن تعادل و بالانس فک شده، که این از عوارض دندان قروچه میباشد.
کودک از چه سنی میتواند از نایت گارد استفاده کند؟
هیچ شرایط سنی برای استفاده از نایت گارد در کودکان وجود ندارد. نایت گاردهای ارتودنسی میتوانند برای کودکانی که به دندان قروچه شبانه مبتلا هستند مفید میباشد. بهطورکلی دندان قروچه میتواند در هر سنی بروز پیدا کند.
چه نوع نایت گاردی برای جلوگیری از دندان قروچه در کودکان مناسب است؟
محافظهای دندان نرم بهترین نوع محافظ محسوب میشوند. این گاردها برای درمان دندان قروچههای کم تا شدید مناسب هستند. گاردهای نرم در درمان افرادی که در طول شب و در زمان خواب دندان قروچه دارند عالی عمل میکند.
آیا بیمه هزینههای نایت گارد برای کودکان را پوشش میدهد؟
درصورتیکه دندانپزشک تجویز نماید که نایت گارد برای حفظ سلامتی بیمار ضروری میباشد هزینهٔ آن تحت پوشش بیمهٔ دندانپزشکی قرار میگیرد. برای تشخیص شدت براکسیسم در کودکتان باید به یک دندانپزشک مراجعه کنید.
