حساسیت دندان به سرما و گرما و روش‌های درمان آن

اگر دندان شما به گرما و سرما حساس باشد باعث خواهد شد که یک سری کارها و خوردن تعدادی از غذاها برای شما با مشکل همراه باشد. حساسیت دندان به سرما و گرما، کارهای روزمره مانند مسواک زدن دندان‌ها با آب سرد را نیز مشکل خواهد کرد. اگر دندان شما به گرما حساس باشد، نوشیدن یک فنجان قهوه‌ی داغ هم آزارتان خواهد داد و  اگر دندانتان به سرما حساس باشد، لذت خوردن بستنی به ناراحتی تبدیل خواهد شد. حساسیت دندان یا حساس بودن دندان به غذاها و نوشیدنی‌های سرد و گرم مشکل ساده‌ای نیست، چون نه گرما و نه سرما برایتان خوب نخواهد بود. در این مقاله، علائم حساسیت دندان به سرما و گرما و روش‌های درمان آن توضیح داده خواهد شد.

علائم حساسیت دندان به سرما و گرما

علائمی وجود دارند که نشان می‌دهند دندان شما به سرما حساس است و یا به گرما و دمای بالا حساسیت دارد. موارد زیر علائم حساسیت دندان هستند:

• بوی بد دهان
• حس نکردن مزه‌ها یا تغییر در مزه‌ها
• قرمزی، چرک
• تورم یا تحلیل لثه‌ها
• صدا دادن دهان در زمان باز یا بسته کردن دهان یا عدم توانایی باز کردن دهان
• درد فک یا درد عضلانی در صورت
• درد سینوس

دلایل حساس شدن دندان به سرما و گرما کدامند؟

اگر دچار حساسیت دندان باشید، احتمالاً می‌پرسید: «چرا دندان‌های من به سرما و گرما حساسیت دارند؟» بیایید ببینیم چرا دندانتان حساس شده است، چرا دندانتان به غذاها و نوشیدنی‌های داغ حساسیت دارد، چرا دندانتان به نوشیدنی‌ها و غذاهای یخ حساسیت دارد و معنای دقیق حساسیت دندان در این بخش چیست.

سطحی‌ترین لایه‌ی دندان مینای دندان نام دارد. این مینا از دندان‌ها و تاج‌های دندان‌های شما (قسمتی که بالای خط لثه قرار دارد) محافظت می‌کند. در صورت داشتن دندان‌های سالم، مینای دندان متراکم‌ترین ماده در بدن است. با این حال مینای دندان تنها ماده‌ی محافظ دندان نیست.

لایه‌ی سمنتوم هم روی ریشه‌ی دندان‌ها قرار دارد تا از آن‌ها محافظت کند. ریشه‌ی دندان در زیر خط لثه قرار دارد. سمنتوم، یعنی لایه‌ی بیرونی ریشه، از ریشه‌های دندان‌ها محافظت می‌کند. با این حال این لایه‌ی سمنتوم نرم‌تر (کم تراکم‌تر) از مینای دندان است؛ در نتیجه وقتی که لایه‌ی سمنتوم به دلیل عقب رفتن لثه/جینجیوال در معرض عوامل بیرونی قرار گیرد، دماهای بالا و پایین می‌توانند عصب‌ها را آزرده کرده و باعث درد شوند که این امر دندان‌ها را به دماهای سرد و گرم حساس خواهد کرد و این حالت حساسیت دندان نامیده می‌شود.

اگر احساس می‌کنید که دندانتان به گرما یا سرما حساس است، در این بخش می‌توانید دلیل حساسیت دندانتان به گرما و سرما را بررسی و مشخص کنید. دلایل حساس شدن دندان به گرما و سرما عبارتند از:

پوسیدگی دندان

مشکلاتی مانند پوسیدگی دندان می‌توانند دلیل حساسیت دندان به گرما و سرما باشند، زیرا باعث از بین رفتن لایه‌ی محافظ شده و عاج دندان یا همان دنتین (بافت زیر مینای دندان) را نیز در معرض عوامل بیرونی قرار خواهند داد. وقتی که دندان‌ها محافظی نداشته باشند، دماهای بالا یا پایین باعث درد عصب شده و دندان‌ها به گرما و سرما حساس خواهند شد.

بیرون بودن سطح ریشه

تحلیل لثه، که با افزایش سن متداول است، می‌تواند روی سمنتوم (لایه‌ی محافظ ریشه‌های دندان‌ها) تأثیر بگذارد و باعث شود که ریشه‌های دندان‌ها بدون محافظ بمانند و بیرون باشند و در نتیجه باعث حساسیت دندان به گرما، حساسیت دندان به سرما و درد شود.

شکسته شدن پرکننده‌های دندان

حساسیت دندان بعد از درمان‌هایی مانند: پر کردن، سفید کردن، تاج دندان و … رایج است. اگر احساس می‌کنید که بعد از تاج گذاشتن برای دندان دچار حساسیت دندان شده‌اید و یا دچار حساسیت دندان بعد از پرکردن دندان شده‌اید، این موارد نیز طبیعی هستند. این حساسیت‌ها متداول هستند و به صورت شوک‌های ناگهانی سرما یا گرما در دهان بوده و بعد از چند روز برطرف می‌شوند. فقط باید محتاط بوده و مراقب بروز درد در این چند روز باشید تا حساسیت دندان را به حداقل برسانید. با این حال اگر دندانتان به خاطر شکسته شدن پرکننده‌ی دندان یا ترک خوردن پرکننده در معرض عوامل بیرونی قرار گرفت، توصیه می‌شود که برای جلوگیری از آسیب‌های بیشتر به متخصص مراجعه کنید.

بیماری لثه

علاوه بر تحلیل لثه، تشکیل پلاک و تارتار می‌تواند روی لثه‌ها تأثیر گذاشته و باعث بیماری‌های لثه شود، لایه‌ی محافظ دندان را بشکند و ریشه‌های دندان‌ها بدون محافظ شوند و بیرون باشند و نمایان شوند. این امر یکی از دلایل حساس شدن دندان به سرما و گرما است. در چنین مواردی، اگر مشکل درمان نشود، حساسیت دندان می‌تواند باعث پوسیدگی دندان و مشکلات جدی دیگر شود.

فرسایش مینای دندان

زیر مینای دندان و سمنتوم، دنتین (عاج دندان) قرار دارد. دنتین لایه‌ی داخلی دندان است که تراکم آن نسبت به مینای دندان و سمنتوم کمتر است. لایه‌ی دنتین توبول‌های میکروسکوپی (لوله‌های کوچک عمیق) دارد. وقتی که دنتین لایه‌ی محافظ مینای دندان یا سمنتوم را از دست بدهد، این توبول‌ها باعث می‌شوند که گرما و سرما به عصب‌ها و سلول‌های داخل دندان برسد. نتیجه‌ی این امر هایپرسنسیتیویتی یا حساسیت شدید دندان به سرما و گرما خواهد بود.

شکستگی ساختارهای دندان

اگر دندان ترک داشته باشد، وقتی که با آن چیزی را گاز بگیرید، عصب آزرده می‌شود. این امر به دلیل تکان خوردن ساختار شکسته‌ی دندان است. اگر قسمتی از دندان به خاطر شکستگی از آن جدا شده باشد، عصب مانند قبل محافظت نمی‌شود و می‌تواند آزرده شود. این امر نیز می‌تواند دلیل حساسیت دندان به سرما و گرما باشد.

مسواک زدن با فشار زیاد

اگر دندان‌هایتان را با فشار زیاد مسواک می‌زنید، از دهانشویه به مقدار زیاد و به دفعات زیاد استفاده می‌کنید تا دندان‌های مروارید مانند و لبخندی درخشان‌تر داشته باشید، مراقب باشید، زیرا این کارها باعث تأثیر بر مینای دندان و لایه‌های محافظ دیگر دندان خواهد شد و دندان را در معرض عوامل بیرونی قرار خواهد داد که منجر به حساسیت دندان به گرما و سرما و بدتر از آن باعث آسیب‌های جدی خواهد شد.

دندان قروچه

دندان قروچه و فشار دادن دندان‌ها روی هم، می‌توانند به مرور زمان باعث فرسایش مینای دندان شوند که این امر باعث نمایان شدن لایه‌های محافظ دیگر مانند دنتین خواهد شد و با درد عصب و حساسیت دندان همراه خواهد بود. توصیه می‌شود که از گارد دهان استفاده شود و مشکلات اصلی که باعث دندان قروچه و فشردن دندان‌ها به هم می‌شوند درمان شوند تا از حساس شدن دندان و مشکلات دیگری که در پی آن ایجاد خواهد شد جلوگیری شود.

استفاده از محصولات قوی

عوامل خارجی که می‌توانند باعث حساسیت دندان به سرما شوند عبارتند از: مسواک زدن دندان با فشار زیاد، استفاده‌ی بیش از حد از محصولات سفید کننده‌ی دندان و اسیدهای غذاها و نوشیدنی‌ها مانند شراب، قهوه و گوجه‌فرنگی که می‌توان باعث فرسایش غیرقابل برگشت مینای دندان شوند.

عوامل بروز درد در دندان‌های حساس به سرما و گرما

اگر دندان‌هایتان حساس شده باشند، عوامل زیر ممکن است باعث آسیب ریشه، عصب‌های دندان‌ها و بروز درد شوند. عوامل بروز درد در دندان‌های حساس به سرما و علائمی که نشان می‌دهند دچار حساسیت دندان به گرما هستید در زیر آمده است:

• غذاها و نوشیدنی‌های داغ یا یخ
• شرینی‌ها، غذاها و نوشیدنی‌های شیرین
• خوردن غذای ترش
• غذاها و نوشیدنی‌های اسیدی
• هوای سرد
• مسواک زدن دندان
• استفاده از دهانشویه

چه وقت باید به دندان‌پزشک جهت درمان حساسیت دندان به سرما و گرما مراجعه کنید؟

اگر دندان بیش از 4 الی 5 روز حساسیت شدید داشته باشد و هم به گرما و هم به سرما حساس باشد، باید به دندان‌پزشک مراجعه کنید. حساسیت دندان می‌تواند نشانه‌ی پوسیدگی یا عفونت پالپ دندان باشد. به دندان‌پزشک بگویید که زمان شروع درد کی بوده و اگر کاری، مانند کمپرس گرم، باعث بهبود درد می‌شود نیز به وی اطلاع دهید.

اگر تشخیص داده شد که حساسیت دندان دارید، دندان‌پزشک می‌تواند درمان‌هایی مانند درمان در مطب (استفاده از عامل ضد حساسیت با روکش محافظ برای دندان) یا محصولات مورد استفاده در منزل برای استفاده‌ی شخصی را پیشنهاد دهد. اگر حساسیت دندان شما شدید و مداوم باشد و یا اگر با راه‌های دیگر درمان نشود، ممکن است دندان‌پزشکتان عصب کشی را پیشنهاد دهد.

درمان حساسیت دندان به سرما و گرما

حساسیت دندان را می‌توان در جلسات معاینه یا تمیز کردن معمولی دندان تشخیص داد. اگر علائم شدید دارید یا درد مرتباً به سراغتان می‌آید، دلایل/مشکلات دیگر مانند: شکستگی پرکننده‌ها، بیماری‌های لثه و پوسیدگی نیز بررسی خواهند شد. اگر می‌خواهید بدانید که چگونه می‌توانید حساسیت دندان را برطرف کنید، دندان‌پزشکان راه‌های مختلفی را در این بخش ارائه کرده‌اند. بسته به دلیل، نوع و علائم، درمان مناسب برای حساسیت دندان به شما پیشنهاد داده خواهد شد. در زیر به درمان‌های حساسیت دندان اشاره شده است:

خمیردندان ضدحساسیت/مخصوص دندان‌های حساس

خمیر دندان ضد حساسیت یا خمیر دندان مخصوص دندان‌های حساس ترکیباتی دارد که باعث مسدود شدن مسیر انتقال حس از سطح دندان به عصب می‌شود. با این حال، این درمان روشی فوری نیست. اگر طبق تجویز پزشک از خمیر دندان مخصوص دندان‌های حساس برای درمان استفاده می‌کنید، 3 تا 4 هفته طول می‌کشد تا شاهد کم شدن حساسیت باشید. همچنین توصیه خواهد شد که از دهانشویه‌های فاقد الکل استفاده کنید، چون برای دندان‌های حساس مناسب‌تر هستند.

ژل فلوراید

استفاده از ژل فلوراید یا عوامل ضدحساسیت تجویزی نیز راه‌های ایمن و راحت دیگری برای درمان حساسیت دندان هستند. استفاده از ژل فلوراید کاری تخصصی است و در مطب انجام می‌شود تا مینای دندان تقویت، انتقال حساسیت کم و از دندان محافظت شود.

عصب‌کشی

اگر حساسیت دندان به سرما و گرما شدید بوده و ادامه داشته باشد و تشخیص داده شود که غیرقابل بازگشت است، برای درمان این مشکل از درمان عصب‌کشی استفاده خواهد شد.

تاج دندان

وقتی که قسمت زیادی از دندان به خاطر پوسیدگی یا شکستگس از بین رفته باشد، از تاج دندان استفاده خواهد شد. همچنین تاج دندان روی دندانی که ترک دارد و علائم دیگری ندارد نیز قرار داده خواهد شد تا قسمت‌های شکسته‌ی آن تکان نخورد.

درمان‌های خانگی

درمان‌های متعددی هستند که می‌توانید در منزل از آن‌ها کمک بگیرید و عبارتند از:

اجتناب از مصرف غذاهای یخ و اسیدی

اگر دندانتان به سرما حساس است، از گاز زدن خوراکی‌های یخ اجتناب کنید، مثلاً به جای گاز زدن بستنی آن را لیس بزنید.

استفاده از مسواک نرم

 علاوه بر این، اگر دندانتان به سرما حساس است، حتماً از مسواکی با فرچه‌ی نرم استفاده کنید. مسواک نرم می‌تواند آسیب به لثه که باعث حساسیت دندان می‌شود را کاهش دهد. از نخ دندان نرم هم استفاده کنید.

پیشگیری از حساسیت دندان

در اکثر موارد بهداشت نامناسب دهان و دندان دلیل حساسیت دندان‌ها به سرما و گرما است. اگر پلاک‌ها دائماً و به درستی از بین نروند، باعث پوسیدگی دندان و یا تحلیل لثه خواهند شد. باید عادات بهداشت دهان و دندان خوبی داشته باشید و مرتباً به دندان‌پزشک مراجعه کنید تا از حساسیت دندان به سرما و گرما جلوگیری شود.

سؤالات متداول

چرا دندانم ناگهان به سرما حساس می‌شود؟

حساسیت دندان به گرما و سرما زمانی بروز پیدا می‌‌کند که لایه‌ی محافظ دندان، مینای دندان، فرسوده شود. مینای دندان، روی دندان را در بالای خط لثه می‌پوشاند. از بین رفتن مینای دندان باعث می‌شود دنتین، که لایه‌‌ای حساس زیر مینای دندان است، نمایان شده و گرما و سرما، عصب را تحریک خواهد کرد.

آیا حساسیت به گرما و سرما به معنای نیاز به عصب‌کشی است؟

دندان‌هایی که نیازمند عصب‌کشی هستند اغلب باعث تورم می‌شوند. حساسیت دندان که با عنوان حساسیت زیاد دنتین شناخته می‌شود، می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. با این حال حساسیت به سرما و گرما که به تازگی شروع شده باشد، می‌تواند تنها نشانه‌ی نیاز به عصب‌کشی باشد.

آیا حساسیت دندان به گرما و سرما برطرف خواهد شد؟

احتمال اینکه حساسیت دندان خودبه‌خود برطرف شود کم است؛ اگر دندانتان به گرما و سرما حساس شده است، بهتر است که به دندان‌پزشک مراجعه کنید تا سلامت دهان و دندانتان بررسی شود. این مشکل را نادیده نگیرید و انتظار نداشته باشید که خودبه‌خود برطرف شود. دندان‌پزشک می‌تواند دلیل حساسیت دندانتان را تشخیص داده و درمان مناسب را پیشنهاد دهد.

آیا حساسیت به سرما به معنای پوسیدگی است؟

پوسیدگی و خرابی دندان که در مراحل اولیه باشد، دردناک نیست. با پیشرفت پوسیدگی، ممکن است درد مداوم یا دردهای شدید گاه به گاه داشته باشید که ظاهراً دلیل مشخصی ندارند. حساسیت به غذاها و نوشیدنی‌های داغ، یخ و شیرین از علائم متداول این مشکل است.

آیا بیش از حد مسواک زدن می‌تواند باعث حساسیت دندان شود؟

بله. محکم مسواک زدن یا مسواک زدن به دفعات زیاد می‌تواند باعث تحلیل لثه و یا فرسایش مینای دندان شود که به مرور زمان لایه‌ی داخلی دندان به نام دنتین (عاج دندان) را در معرض عوامل بیرونی قرار داده و باعث حساسیت دندان خواهد شد. روزی دوبار دندان‌هایتان را با مسواکی که فرچه‌ی نرمی دارد مسواک بزنید.

آیا پراکسید برای حساس بودن دندان به گرما و سرما مفید است؟

می‌توانید از پراکسید به عنوان دهانشویه استفاده کنید تا لثه‌هایتان درمان شده و از التهاب جلوگیری شود. برای استفاده از هیدروژن پراکسید به عنوان دهانشویه: 2 فنجان هیدروژن پراکسید 3% را با همین میزان آب گرم مخلوط کنید. محلول را 30 ثانیه در دهان بچرخانید.