وقتی در مورد مشکلات و بیماریهای مربوط به دندان صحبت میکنیم، معمولا مردم در مورد حفرات دندانی، حساسیت دندانی و جراحی دندان عقل شکایت میکنند. با این حال، وقتی در مورد دندان صحبت میشود، موارد دیگری نیز هستند که به آنها اشاره میگردد؛ یکی از این موارد نادر و معروف قطعا کیست دندان است. برای افرادی که در این مورد نمیدانند باید گفت، کیست در اصل کیسهای از بافت نرم یا مایع است که در کنار یا اطراف دندان تشکیل میشود. افرادی که هیچوقت در مورد کیست دندان نشنیدهاند یا به آن مبتلا نبودهاند، باید خود را خوششانس فرض کنند. با این حال، مبتلایان به این مشکل میدانند که چقدر آزاردهنده و دردناک است. بنابراین بهترین کاری که میتوان انجام داد آمادگی مناسب است. در اینجا تمام چیزهایی که باید در مورد کیست دندان بدانید، مانند علائم، دلایل، انواع، درمانها و روش یشگیری بیان شدهاند.
کیست دندان چیست؟
کیست دندان حفرهای بسته است که با مواد مایع یا نیمه جامد پر میشود. کیستها معمولا در بافت نرم دهان مانند لثه و حتی در فضای اطراف دندان که از استخوان فک بیرون نیامدهاند، تشکیل میشوند. این توده معمولا سرطانی نیست (خوش خیم است)، اما میتواند تهاجمی بوده و باعث بروز مشکلاتی برای بافتها و استخوان شود.
انواع کیستهای دندانی
یکی از مهمترین چیزها که بیماران باید بدانند این است که انواع مختلفی کیست دندانی وجود دارند. به طور خاص سه نوع از این کیستها، کیست پری اپیکال، دنتیژروس و کراتوسیست ادنتوژنیک هستند که در اینجا ویژگیهای اصلی آنها بیان میشوند.
کیست پری اپیکال
رایجترین کیست دندانی است و اسامی بسیاری دارد. دندانپزشک ممکن است آن را به عنوان کیست رادیکولار، پریودنتال اپیکال، انتهای ریشه یا فقط کیست دندان معرفی کند. این کیست در اثر مرگ یا نکروز بافت پالپ دندان ایجاد میگردد. از بین رفتن پالپ، معمولا نتیجه پوسیدگی و صدمه به دندان است. زمانی که نکروز پالپ روی داد، باعث التهاب و رها شدن توکسین، معمولا در انتهای ریشه، میشود. به همین علت به آن کیست انتهای ریشه گویند. در اکثر موارد، درمان پیچیده نیست. به منظور درمان بیمار، دندانپزشک باید درمان ریشه را انجام دهد. در صورتی که این کار موثر نبود، دندانپزشک دندان از دست رفته را میکشد. این تنها راه دسترسی به کیست، برداشتن آن و تمیز کردن ناحیه عفونی است. بهترین راه برای اطمینان از رفع التهاب و عفونت پرکردن ناحیه تحت درمان با دندان مصنوعی است. برای پیشگیری از تشکیل مجدد کیست، دندانپزشک معمولا کانال عصبی رتروگرید را پر میکند.
کیست دنتیژروس
باید گفت این کیست معمولا در ناحیه پایینتر از دندان عقل یا نیش دائمی بالا و در اطراف تاج دندان رشد نکرده، ایجاد میشود. چیزی که در بیشتر موارد باعث ایجاد این کیست میشود، فشاری است که دندان در حال رشد روی فولیکول وارد میکند. فشار از جریان طبیعی خون جلوگیری میکند و به همین دلیل، ممکن است مایع بین بافت غشای مینای دندان و قسمت تاجی دندان جمع شود. این مایع باعث ایجاد التهاب و عفونت شده که منجر به ایجاد کیست دنتیژروس میگردد. متاسفانه، تنها راه درمان این کیست کشیدن دندان و برداشتن کیست با جراحی میباشد.
کراتوسیست ادنتوژنیک
بیماران اغلب این کیست را در ناحیه کناری فک پایین مشاهده میکنند. هرچند نام ترسناکی دارد، اما این کیست بسیار کوچکتر از دیگر کیستها است. با این حال، برای اینکه دندانپزشک از نوع کیست مطمئن شود، معمولا بیوپسی، آنالیز میکروسکوپی و عکسبرداری اشعه ایکس انجام میدهد. متاسفانه، متخصصان نمیتوانند دلیل ایجاد این کیست را مشخص کنند، اما چندین احتمال برای ایجاد آن وجود دارد. برخی دندانپزشکان معتقدند، کیست در جایی تشکیل میگردد که باید دندان رشد کرده و آن فضا را پر کند. دیگر متخصصان اعتقاد دارند که این کیست در واقع توموری است که از لامینای دندان از بین رفته یا صدمه دیده، ایجاد میشود. تنها راه درمان این کیست، برداشتن آن توسط جراحی است. این کیست ممکن است دوباره ظاهر شود و به همین دلیل دندانپزشکان معمولا درمان بعد از جراحی را تجویز میکنند.
علائم کیست دندان
در اینجا علائم کیست دندان بیان میشوند تا بیماران به آنها توجه کنند:
- دندانهای حساس یا دندان درد
- فاصله بین دندانها و جابجایی آنها
- لق شدن دندانها
- درد در هنگام فشار روی ناحیهای خاص از لثه
- ورم لثه
- بیحسی در صورت (کیست روی عصب فشار میآورد)
اگر بیمار متوجه هر کدام از این علائم شد و حس کرد ممکن است کیست باشد، باید در اولین فرصت با دندانپزشک مشورت کند.
علل کیست دندان
در اکثر موارد، کیستها در انتهای ریشه دندان از بین رفته تشکیل میشوند. زمانی که در مورد دلایل ایجاد کیست دندان صحبت میکنیم، چند مورد از رایجترین آنها به صورت زیر میباشند:
- رشد نامناسب دندان یا وضعیت غیرعادی آن در دهان
- عصب کشی ناموفق بوده یا درمان به درستی انجام نشود.
- سندم ژنتیکی به نام سندرم گورلین: سندرم گورلین را سندرم بازال سل کارسینوم نووید (NBCCS) نیز مینامند. سندرم گورلین بیماری نادر است که در آن اکثر بیماران نوعی سرطان پوست دارند که سرطان بازال سل پوست نام دارد. سندرم گورلین میتواند روی هر اندامی از بدن انسان اثر بگذارد. در مبتلایان به سندرم گورلین احتمال ابتلا به سرطان پوست بازال سل کارسینوم (BCC) و تومورهای غیر سرطانی افزایش مییابد. بازال سل کارسینوم شایعترین علامت سندرم گورلین میباشد.
- در صورتی که به هر طریقی، دندان نهفته باشد یا پوشانده شود، کیستها میتوانند تشکیل گردند. مثلا دندانهای عقل اغلب نهفته هستند.
- دندان از بین رفته بهترین محیط برای کیستها است.
هرچند کیستهای دندان معمولا در نتیجه برخی مشکلات و عفونت دندان میباشند، اما میتوانند علائم بیماری دیگری نیز باشند.
مشکلات احتمالی در رابطه با کیست دندان
حتی در مورد یک کیست دندانی کوچک، برداشتن آن میتواند از مشکلات بیشتر پیشگیری کند ولی درمان نکردن آن میتواند باعث بروز مشکلاتی گردد.
- عفونت: کیست دندان عفونی میتواند منجر به عفونت پریودنتال و پری اپیکال گردد.
- از دست دادن دندان: کیست دندانی درمان نشده باعث آزردگی بافت لثه شده، آن را ضعیف کرده و باعث از دست رفتن توانایی حفظ دندان در جای خود میشود. برخی کیستها با دندان مرده یا در حال از بین رفتن مرتبط هستند.
- ترک خوردگی فک: وقتی استخوان فک در اثر عفونت کیست ضعیف شود، میتواند باعث ایجاد ترک در آن شود. وقتی کیست در ناحیه پیش آسیا قرار داشته باشد، این احتمال بالاتر میرود.
- املوبلاستوما یا تومور فک: این تومورهای نادر اصولا روی فک، نزدیک دندانهای آسیا یا عقل اثر میگذارند و از سلولهایی که مینای دندان را شکل میدهند ایجاد میشوند. این تومورها اگر درمان نشوند، باعث ایجاد تومور سرطانی شده و ممکن است به ریهها یا گرههای لنفاوی منتشر شوند.
تشخیص کیست دندان
دندانپزشک به ندرت در معاینه کیست دندان را تشخیص میدهد، زیرا معمولا قابل مشاهده نیستند. عکسبرداری اشعه ایکس یکی از بخشهای مهم معاینه دندان را تشکیل میدهد و در اینجا دندانپزشک یا جراح وجود کیست دندان را تشخیص میدهد. زیرا به صورت بخش تیره روی عکس اشعه ایکس دندان نشان داده میشود. دندانپزشک ممکن است بتواند یک کیست بزرگ دندان را به راحتی با معاینه دهان تشخیص دهد. با این حال، کیستهای دندانی مدت زیادی طول میکشند تا رشد کنند و این یعنی بیمار فاصله بسیار زیادی بین معاینات دندانهای خود داشته است.
چگونه کیست دندان را از بین ببریم؟
بیمارانی که مبتلا به این مشکل هستند، میخواهند بدانند چگونه کیست دندان را رفع کنند. راههای زیادی برای این کار وجود دارند، اما بهترین آنها جراحی و درمان کیست دندان است. جراحی برداشتن کیست دندان ممکن است کمی ترسناک باشد، اما خوشبختانه، تنها راه درمان این بیماری نیست. اگر بیماری خفیف باشد و التهابی نداشته باشد، بیمار میتواند کیست دندان را با آنتی بیوتیک درمان کند. در اکثر موارد، درمان با آنتی بیوتیک کارآمد است، اما اگر کیست بزرگ یا عفونی بود، نیاز به برداشتن آن است. در برخی موارد نیز درمانهای خانگی کیست دندان ممکن است کافی باشد. مهم نیست چه نوع درمانی انتخاب میشود، بیماران مبتلا به کیستهای دندانی و دیگر عفونتها باید با دندانپزشک معتبری مشورت کنند.
جراحی برداشتن کیست دندان
بعد از معاینه کامل و عکسبرداری اشعه ایکس، دندانپزشک در مورد اینکه چه درمانی برای کیست دندانی خاص شما بهترین است، تصمیم میگیرد. ممکن است تصمیم بگیرد کیست و دندان آسیب دیده را بردارد یا از روش دیگری به نام کیسه خواری استفاده کند؛ در این روش شکافی در کیست ایجاد شده و باز میگردد تا بتواند خود به خود تخلیه شود.
چند روز قبل از برداشتن کیست دندان، متخصص برای بهداشت دهان و دندان، نظافت و صیقل دادن کاملی را روی دندانها انجام میدهد. در این زمان برای افزایش باکتریهای مفید بزاق که به روند ترمیم کمک میکنند، اغلب پروبیوتیک خوراکی تجویز میشود.
اگر عصب کشی نیاز باشد، معمولا قبل از برداشتن کیست انجام میشود. کیست با استفاده از بیحسی موضعی برداشته میشود. اکثر دندانپزشکان امکان مصرف آرامبخش را در کل درمان فراهم میکنند.
احتمال اینکه جراح، دندان مربوط با کیست را نیز خارج کند نیز وجود دارد. در برخی موارد، مواد پیوند استخوان ممکن است برای پر کردن فضای خالی باقی مانده از کیست نیاز باشد سپس جای زخم با بخیه بسته میشود.
اغلب بافتی که جراح خارج میکند به آزمایشگاه آسیب شناسی ارسال میگردد تا مطمئن شوند کیست، یک تومور نیست. دوره بهبودی برداشتن کیست دندان معمولا فقط چند هفته است. در این مدت ناحیه تحت درمان ترمیم شده و بیحسی از بین میرود.
پیشگیری از ایجاد کیست دندان
دندانهایی که باقی میمانند، به ندرت کیست در کنار آنها ایجاد میشود. اگر اعصاب دندان از بین برود (به خاطر عفونت یا ضربه)، باید به صورت حرفهای درمان شود تا مانع از تبدیل شدن آن به منبع عفونت گردد. در صورت موفق بودن درمان، بافت کنار ریشه نباید تحریک به ایجاد کیست یا آبسه شود. برای همین ملاقات منظم با دندانپزشک مهم است.
گاهی اوقات، دندانپزشک شک دارد که ممکن است شما دندان نهفته داشته باشید، به همین علت عکسبردای خاصی برای این موارد هست که امکان بررسی موقعیت دندان و وضعیت سلامتی آنها را بررسی میکند. این کار میتواند به حذف کیستهای کوچک یا نقطه شروع ایجاد کیست کمک کند.
تفاوت بین آبسه و کیست دندان
تفاوت بین کیست و آبسه دندان، مرسومترین دو راهی برای بیمارانی است که ورم دردناکی در دهان خود دارند. بنابراین بیماران باید بدانند که تفاوت اصلی بین کیست و آبسه دندان عفونت است. اکثر کیستهای دندانی عفونی نیستند، اما اگر عفونی شوند، آبسه نامیده میشوند. معمولا آبسه در کیست دندان یا نزدیک آن روی میدهد. دلیل اصلی تشکیل آبسه باکتریهای لثه هستند. در اکثر موارد، این امر به علت پوسیدگی دندان ایجاد میشود. اگر بیمار آبسه کوچکی داشته باشد، میتوان آن را با آنتی بیوتیک درمان کرد. با این حال، آبسههای بزرگ باید توسط جراح دندان برداشته شوند.
سوالات پرتکرار
آیا کیست دندان خود به خود رفع میشود؟
کیست دندان باید توسط دندانپزشک برداشته یا تخلیه شود. متاسفانه، کیست دندان خود به خود درمان نمیشود.
آیا میتوان با آنتی بیوتیک کیست دندان را درمان کرد؟
کیست دندانی بسیار کوچک اغلب میتواند با موفقیت و توسط داروهای ضدالتهابی و آنتی بیوتیکها درمان شود. بدن ممکن است به طور طبیعی کیست را جذب کرده تا از انجام جراحی برداشتن کیست دندان پیشگری کند.
چه زمانی باید کیست دندان را برداشت؟
اگر کیست باعث ایجاد درد زیاد شود یا به مرور زمان بزرگتر گردد، پزشک ممکن است برداشتن آن را پیشنهاد کند. این علائم ممکن است نشان دهنده بیماری جدیتری باشد که نیاز به درمان نیز دارد. ممکن است به معنی عفونی یا بدخیم شدن کیست باشد. وقتی کیست برداشته شد، آزمایش میشود تا مطمئن شوند سرطانی نیست.
آیا برداشتن کیست دندان درد دارد؟
برداشتن کیست دندان دردناک نیست، زیرا ناحیه مورد نظر قبل از هر درمانی با بیحسی بیحس میشود.
برداشتن کیست دندان چقدر زمان میبرد؟
اگر کیست بسیار بزرگ باشد یا باعث آسیب شود، جراح ممکن است برخی دندانها، ریشهها و بخشی از استخوان فک را بردارد. سپس کیست برای تجزیه تحلیل به آزمایشگاه آسیب شناسی ارسال میگردد. تمام درمان تا یک ساعت زمان میبرد.
چه اتفاقی میافتد اگر کیست دندان درمان نشود؟
وقتی کیست دندان درمان نشود، میتواند منجر به برداشتن بخشی از فک یا دیگر مشکلات سلامت گردد که روی سلامت کلی بیمار تاثیر منفی میگذارد. حتی کوچکترنی کیستها که باعث ایجاد علائمی در حال حاضر نمیشوند، باید برداشته شوند، زیرا در نهایت منجر به عفونت و از دست دادن دندان میشوند.
کیست دندان چگونه حس میشود؟
بسیار مرسوم است که گاهی توده یا برجستگی روی لثه حس کنید. در اکثر موارد، برآمدگی کم است، حس عجیبی دارد و برجستگی به همراه کیسه پر از مایع است که دندانپزشکان آن را کیست دندان مینامند. بافت حساس لثه میتواند انواع مختلفی از بافت، شکل و رنگ پوست داشته باشد.
آیا کیست دندان میتواند سرطانی شود؟
تومورهای فک و کیستها، گاهی به عنوان ادنتوژن یا غیردندانتوژن شناخته میشوند که بسته به منشا آنها میتوانند در شدت و اندازه بینهایت متفاوت باشند. این تودهها معمولا غیرسرطانی (خوش خیم) هستند، اما میتوانند تهاجمی شده و گسترش یابند، استخوانها، بافت و دندانهای اطراف را جابجا کرده یا تخریب کنند.
آیا کسیت دندان میتواند پخش شود؟
در موارد حاد کیست تشخیص داده نشده، استخوان فک در واقع میتواند درخطر شکستن باشد. علاوه بر این، کیست دندان میتواند عفونی شود و در نهایت به آبسه تبدیل شود یا کیسه پر از چرک گردد که میتواند باکتریهای عفونی را در کل بدن منتشر کند.
آیا میتوانید خودتان کیست دندان را خالی کنید؟
هنگامی که کیست دندان دارید، تخلیه ورم آن میتواند وسوسه انگیز باشد. مشکل این است که وقتی شما کیست را فشار میدهید، در واقع باکتریهای بیشتری را برای عفونت ایجاد میکنید. پس به کیست دست نزنید.
کیست دندان با چه سرعتی رشد میکند؟
از آنجایی که فضای طبیعی فولیکولی 3 تا 4 میلیمتر است، احتمال ایجاد کیست دندان در فضای بیشتر از 5 میلیمتر نیز وجود دارد. این کیستها همچنین ممکن است به آملوبلاستوم (تومور نادر و غیرسرطانی که اغلب در فک و نزدیک دندانهای آسیا ایجاد میشود)، کارسینوم موکواپیدرموئید (تومور بدخیم و موضعی مهاجم غدد بزاقی) و کارسینوم سلول سنگفرشی تبدیل گردند. سرعت رشد میتواند نسبتا سریع باشد و ضایعات در عرض 3 تا 4 سال تا قطر 5 سانتی متری رشد کنند.
چه مدت کیست دندان ماندگار است؟
کیست تا زمانی که تخلیه نشده یا با جراحی برداشته نشود، بهبود نمییابد. بدون درمان، کیستها در نهایت پاره شده و تا حدودی تخلیه میشوند. این امر ممکن است ماه ها (یا سالها) زمان ببرد. وقتی کیستها پاره شدند، در کیست پینهدار، اگر برداشته نشود، به احتمال زیاد دوباره ایجاد میگردد.
