لثهها نقش بسیار مهمی در سلامت دهان و دندان دارند. لثهها از بافتی سفت و صورتی رنگ تشکیل میشوند که استخوان فک را میپوشاند. این بافت ضخیم، فیبری و مملو از رگهای خونی است. ورم لثهها معمولاً از محل اتصال لثه به دندان شروع میشود. ممکن است لثه آنقدر ورم کند که بخشهایی از دندان را بپوشاند. لثه متورم بهجای آنکه مانند لثه سالم صورتی رنگ باشد، قرمز است. لثههای متورم یا ورم ژنژیوال غالباً با تحریک، حساسیت یا درد همراه است. همچنین ممکن است لثهها هنگام مسواک زدن یا نخ کشیدن بین دندانها راحتتر خونریزی کند.
دلایل ورم کردن لثهها
اگرچه علت ورم کردن لثهها غالباً بیماری لثه یا ژنژیویت است، عاملهای بسیار دیگری نیز میتوانند باعث ورم کردن لثهها شود که از آن جمله میتوان به بارداری، سوءتغذیه یا انواع خاص عفونت اشاره کرد.
ژنژیویت
ژنژیویت شایعترین علت ورم لثه است. ژنژیویت نوعی بیماری لثه است که با تحریک و تورم لثهها همراه است. چون علائم ژنژیویت خفیف است، بسیاری از بیماران متوجه ابتلا به بیماری لثه نمیشوند. اما اگر ژنژیویت به موقع درمان نشود، میتواند در نهایت به عارضه بسیار جدیتری به نام پریودنتیت و احتمالاً از دست دادن دندان منجر شود.
ژنژیویت عموماً نتیجه کوتاهی در رعایت بهداشت دهان و دندان است که زمینهساز جمع شدن پلاک روی خط لثه و دندانها میشود. پلاک، فیلمی تشکیلشده از باکتریها و ذرات غذایی است که به مرور زمان روی دندانها مینشیند. اگر پلاک بیش از چند روز روی دندانها بماند، به جرم تبدیل میشود.
علائم ژنژیویت عبارت است از:
- ورم یا باد کردن لثهها
- به رنگ قرمز پررنگ یا تیره درآمدن لثهها
- به راحتی خونریزی کردن لثهها هنگام مسواک زدن یا کشیدن نخ دندان
- بدبو شدن دهان
- تحلیل یا عقب رفتن لثهها
- به لمس حساس شدن لثهها
جرم، همان پلاک سختشده است که نمیتوان آن را فقط با مسواک زدن و نخ دندان کشیدن پاک کرد. بنابراین در صورت جرم گرفتن دندانها، باید به دندانپزشک مراجعه کنید، چون جرم گرفتن دندانها میتواند منجر به ابتلا به ژنژیویت شود.
پریودنتیت
پریودنتیت، عفونت لثه شدیدی است که میتواند به از دست رفتن دندان و عوارض خطرناک دیگری منجر شود. پریودنتیت نیز نوعی بیماری لثه و نوعی عفونت لثه جدی است که به بافت نرم آسیب میزند و اگر درمان نشود، میتواند استخوان نگهدارنده دندان را از بین ببرد.
نشانههای هشدار ابتلا به بیماری پریودنتیت عبارت است از:
- بدبو یا بدمزه شدن دهان که برطرف نشود.
- قرمز یا متورم شدن لثهها
- خونریزی دادن یا حساسیت به لمس لثهها
- احساس درد هنگام جویدن
- لق شدن دندان
- حساسیت دندانها
- عقب رفتن لثه از روی دندان
- هر گونه تغییر در بایت و چگونگی روی هم و کنار هم قرار گرفتن دندانها هنگام گاز زدن غذا
- تغییر در اندازه بودن دندان مصنوعی تکهای
بارداری
ورم لثه یکی از عوارض بارداری است. بدن در دوران بارداری مقدار بسیار زیادی هورمون تولید میکند، هجوم هورمونها ممکن است جریان خون را در لثهها افزایش دهد. افزایش جریان خون باعث میشود که لثهها راحتتر تحریک شوند و در نتیجه ورم کنند. این تغییرات هورمونی، توانایی بدن را برای مقابله با باکتریهایی مختل میکند که معمولاً عامل عفونت لثهها هستند. ضعیف شدن بدن برای مقابله با باکتریها، خطر ابتلا به ژنژیویت را افزایش میدهد.
کمبود ویتامینها
کمبود ویتامینها، بهویژه ویتامینهای B و C، میتواند باعث ورم لثهها شود. برای مثال ویتامین ث نقش مهمی در نگهداری از دندانها و لثهها و ترمیمشان دارد. اگر مقدار ویتامین ث در بدن بیش از حد کم شود، ممکن است به اسکوربوت مبتلا شوید. اسکوربوت کمخونی و بیماری لثه را به دنبال دارد.
عفونت
عفونتهای قارچی و ویروسی میتوانند علت ورم لثهها باشد. ممکن است تبخال به عارضهای به نام ژنژیواستوماتیت هرپسی حاد منجر شود که باعث ورم لثهها میشود.
برفک نتیجه رشد بیش از حد مخمری است که به طور طبیعی در دهان وجود دارد؛ برفک میتواند ورم کردن لثهها را به دنبال داشته باشد.
درمان نکردن پوسیدگی دندان نیز میتواند به آبسه دندان منجر شود، آبسه دندان ورم لثه موضعی است که باید توسط دندانپزشک درمان شود.
ذرات باقیمانده غذا
اگر فقط دور یک دندان ورم کرده باشد، ممکن است علت ورم لثه این باشد که ذرات غذا را از زیر لثه پاک نکردهاید و در نتیجه دچار پوسیدگی دندان و التهاب شدهاید. اگر ذرات غذا را به سرعت با مسواک زدن و نخ کشیدن پاک کنید، ورم از بین میرود.
دندان عقل نهفته
دندان عقل نهفته، دندان آسیابی است که به دلیل کمبود فضا نمیتواند از لثه بیرون بزند و بالای خط لثه رشد کند. دندان عقل نهفته رو به بالا فشار میآورد و در نتیجه باعث ورم لثه و حتی منتشر شدن درد در دندانهای دیگر میشود. اگر دندان عقل نهفته مشکلاتی را برای دندانهای مجاور ایجاد کند، بهترین کار این است که جراحی کشیدن دندان عقل را انجام بدهید.
چنانچه دندان عقل نهفته با علائم زیر همراه باشد، باید فوراً برای درمان به دندانپزشک مراجعه کنید:
- ورم کردن لثهها و دور فک
- خونریزی لثهها
- درد فک
- بدبو شدن دهان
- احساس طعم عجیب در دهان
- به سختی باز کردن دهان
زخمهای دهانی و آفت
هر بخشی از دهان، حتی لثهها ممکن است آفت بزند. سطح آفت شبیه ضایعهای سفید یا قرمز است که پیشرفت میکند و تبدیل به استوماتیت میشود. آفت مشکل دندانی جدی نیست، اما باعث میشود بیمار هنگام خوردن یا نوشیدن احساس درد کند.
آفت و زخمهای دهانی، ظرف یک تا دو هفته خودبهخود فروکش میکنند و التیام مییابند. اما اگر التهاب برطرف نشد، بهترین کار این است که با پزشک یا دندانپزشک مشورت کنید.
درمان سرطان
مشخص شده است که بیماران پس از شیمی درمانی با عوارض جانبی فراوانی روبهرو میشوند. شیمیدرمانی ضایعهها و زخمهای آفتی را در تمام نقاط دهان ایجاد میکند و به عفونت خفیف و موقتی دامن میزند. بیماران سرطانی معمولاً این عوارض را هفت روز پس از درمان تجربه میکنند.
سیگار کشیدن
مواد شیمیایی موجود در توتون، اکسیژن جریان خون را کاهش میدهد و جریان بزاق را در دهان مختل میکند. بنابراین محیطی ایدهآل برای باکتریها ایجاد میشود تا پلاک تولید کنند و به لثهها حمله کنند (منبع).
آبسه دندان کشفنشده
آبسه دندان چرک تشکیل شده از گلبولهای سفید است که در اثر عفونت تشکیل میشود. آبسه معمولاً زیر خط لثه، یا در کنار دندان یا در ریشه دندان دیده میشود. آبسه زمانی تشکیل میشود که باکتریها با موفقیت در پالپ دندانی نفوذ کنند که ترک یا پوسیدگی تشخیص داده نشده دارد. اگر آبسه درمان نشود، باعث ورم لثهها و پخش شدن التهاب در سراسر صورت میشود.
تحریک لثهها در اثر مسواک زدن و نخ کشیدن به روش نامناسب و اندازه نبودن دندان مصنوعی
گاهی اوقات خودتان باعث ورم کردن لثههایتان میشوید. لثهها از بافتهای نرمی تشکیل میشوند که به راحتی ممکن است در اثر سایش مداوم کبود شوند. ترکیب استفاده از مسواک سخت و با شدت مسواک زدن یا نخ کشیدن میتواند لثهها را به نحوی خطرناک تحریک کند و باعث ورم کردنشان بشود.
ورم لثه در دوران ارتودنسی
ورم لثه یکی از اتفاقات شایعی است که هنگام شروع ارتودنسی باید انتظارش را داشته باشید. همچنین ممکن است لثهها پس از تنظیم و سفت کردن بریس ورم کند و به لمس حساس شود. بهعلاوه، مراقبت از دندانها در دوران ارتودنسی سختتر میشود. درهرحال کوتاهی در رعایت بهداشت دهان و دندان میتواند به بیماری لثه منجر شود که ورم کردن لثهها را به دنبال دارد.
ورم لثه کودکان
علت اصلی ورم لثه کودکان، وجود باکتریها در دهان است. مسواک زدن و نخ کشیدن منظم بهترین راه برای مقابله با این باکتریها و پیشگیری از ورم لثه است. باکتریها به محض درآمدن اولین دندان، در دهان کودکان پدیدار میشوند.
دیگر دلایل ورم لثه
مشکلات و بیماریهای دیگری نیز هستند که باعث ورم کردن لثهها میشوند، هرچند درصد شیوع آنها کمتر است. دیگر علتهای احتمالی ورم لثهها عبارت است از:
- عوارض جانبی مصرف بعضی داروها
- حساسیت به محصولات بهداشتی دهان و دندان مانند ترکیبات خمیردندان یا دهانشویه.
روشهای درمان ورم لثه
هرچند ورم لثه میتواند مشکل آزاردهندهای باشد اما پس از مشخص شدن علت ورم لثه میتوانید آن را به راحتی درمان کنید.
درمان دارویی
اگر لثهها به مدت بیش از دو هفته متورم باشند، باید به دندانپزشک مراجعه کنید. دندانپزشک پرسشهایی را درباره زمان شروع علائم و میزان تکرار علائم میپرسد. گرفتن عکس سراسری از دهان ممکن است برای بررسی تحلیل استخوان لازم باشد. همچنین دندانپزشک میپرسد که آیا باردار هستید یا به تازگی تغییراتی را در رژیم غذاییتان ایجاد کردهاید یا خیر. همچنین ممکن است پزشک دستور بدهد که آزمایش خون برای بررسی عفونت انجام شود.
دندانپزشک دهانشویههای خاصی را با توجه به علت ورم لثه برای جلوگیری از ژنژیویت و کاهش پلاک تجویز میکند. همچنین ممکن است دندانپزشک توصیه کند که از خمیردندان یک برند خاص استفاده کنید. همچنین گاهی اوقات مصرف آنتیبیوتیک لازم میشود.
اگر ژنژیویت شدید باشد، ممکن است به جراحی نیاز پیدا کنید. جراحی معمولاً فقط در مراحل پیشرفته بیماری لثه، از جمله پریودنتیت متوسط یا پیشرفته توصیه میشود.
جرم گیری دندانها
جرمگیری و تسطیح ریشه یکی از روشهای رایج درمان ورم لثه است. دندانپزشک لثههای بیمار، پلاک و جرم دندان را از روی ریشههای دندان پاک میکند تا لثههای باقیمانده التیام پیدا کند.
پیشگیری از ورم لثه
اقدامات پیشگیرانهای را میتوانید برای جلوگیری از ورم لثهها انجام بدهید، برای مثال بهداشت دهان و دندان را به خوبی رعایت کنید و غذاهای سالم میل کنید.
مراقبت از دهان و دندانها
مسواک زدن و نخ کشیدن منظم را بهویژه پس از صرف غذا فراموش نکنید؛ مسواک زدن و نخ کشیدن را با ملایمت انجام بدهید تا به لثهها آسیب نزنید. همچنین دهان را با محلول آب نمک شستشو بدهید تا دهانتان عاری از باکتری شود.
هر شش ماه یکبار برای جرمگیری به دندانپزشک مراجعه کنید و علائمتان را حتماً به پزشک اطلاع بدهید. برای مثال خشکی دهان یکی از عوارض شایعی است که غالباً پیامد مصرف بعضی داروها یا ابتلا به بیماریهای خاص است، خشکی دهان میتواند خطر تشکیل پلاک و جرم را افزایش دهد. همچنین میتوانید از دندانپزشک بخواهید خمیردندان و دهانشویه مناسب را برای بهبود سلامت لثهها به شما معرفی کند.
توصیههای زیر را نیز برای مراقبت از دهان و دندان رعایت کنید:
- آب فراوان بنوشید: آب موجب تولید بزاق میشود و بزاق باکتریهای بیماریزای موجود در دهان را ضعیف میکند.
- از محرکهایی مانند دهانشویههای قوی، الکل و دخانیات پرهیز کنید.
رفع استرس
پژوهشهای متعدد نشان میدهد که استرس مزمن میتواند خطر ابتلا به بیماری لثه را افزایش دهد. بهعلاوه استرس مشکلات لثهها را شدیدتر میکند و اثربخشی درمان را کاهش میدهد.
کنترل کردن استرس به پیشگیری از ورم لثه کمک میکند و سلامت دهان و دندانها را ارتقاء میدهد. یوگا، مدیتیشن یا تمرین تنفس عمیق چند راهکار ساده و مؤثر برای رفع استرس است.
خمیردندانهای مختلف
بعضی خمیردندانها، حاوی ترکیباتی هستند که میتوانند سلامت دهان و دندانها را از طریق کاهش حساسیت دندانها، رفع التهاب لثه، کاهش جرم یا جلوگیری از ساییدگی مینا بهبود دهند. انجمن دندانپزشکی آمریکا توصیه میکند خمیردندانی انتخاب کنید که فلوراید داشته باشد و بدون قند یا طعمدهندههای دیگری باشد که باعث پوسیدگی دندان میشوند. فراموش نکنید که دندانها را دو بار در روز با خمیردندان مسواک بزنید و مرتب نخ دندان بکشید تا لثههایتان سالم بماند.
پرسشهای پرتکرار
آیا ورم لثه مشکلی جدی است؟
ورم لثه مشکل شایعی است و در اکثر موارد نگرانکننده نیست. اما ورم لثهای که بیشتر از یک تا دو روز طول بکشد، ممکن است نشانه ابتلا به عارضهای مانند ژنژیویت، پریودنتیت یا آبسه دندان باشد.
آیا ورم لثه خودبهخود برطرف میشود؟
ورم و ناراحتی لثه معمولاً به مرور زمان برطرف میشود، اما اگر دچار علائم دیگری شدید، بهترین کار این است که برای مشاوره به دندانپزشک مراجعه کنید. مطلع شدن از بهترین روشهای درمان ناراحتی لثه، بسیار مفید خواهد بود.
ورم لثه چقدر طول میکشد؟
ورم لثه نباید بیشتر از حدود یک هفته طول بکشد.
چرا لثه دور یک دندانم ورم میکند؟
ورم لثههای دور یک دندان معمولاً نشانه عفونت است. به این عفونت آبسه دندان میگویند که میتواند بسیار دردناک باشد. اگر آبسه را درمان نکنید، ممکن است عفونت پخش شود و به مشکلات دندانی جدیتری دامن بزند.
اشکالی ندارد دهانم را هر روز با آب نمک شستشو بدهم؟
دهانتان را هفتهای سه یا چهار بار با آب نمک شستشو بدهید. زیادهروی در شستشو با آب نمک میتواند تحریک شدن و خونریزی لثه و ساییدگی مینای دندان را به دنبال داشته باشد. اگر دندانتان را به تازگی کشیدهاید، تا 24 ساعت از آب نمک برای شستشوی دهان استفاده نکنید.
آیا لثههای آسیبدیده دوباره رشد میکند؟
هرچند لثهها خودبهخود دوباره رشد نمیکند، میتوانید جراحی را برای تعویض بافت ازبینرفته و بازیابی ظاهر و سلامت لثهها و دندانها انجام بدهید. جراحی پیوند لثه به این شکل انجام میشود که دندانپزشک بافت نرم را از بخش دیگری از دهان میگیرد و به لثههایتان پیوند میزند.
لثههایم متورم و دردناک است، چطور مسواک بزنم؟
از خمیردندان فلورایددار استفاده کنید. مسواک را با زاویه 45 درجه در محل اتصال لثه و دندان قرار بدهید. مسواک را محکم فشار بدهید و با ملایمت در دایرههای کوچک عقب و جلو ببرید. سطوح جونده دندان را با ضربههای کوتاه جلو و عقب محکم مسواک بزنید.
