شکاف کام و لب، بازشدگی یا پارگی در لب بالایی، سقف دهان یا هر دو میباشد. شکاف کام و لب زمانی ایجاد میشود که ساختارهای صورت که در زمان قبل از تولد ایجاد میشوند به طور کامل تشکیل نشوند. شکاف کام و لب در میان مرسومترین نواقص پس از زایمان هستند. معمولا به صورت نواقص مادرزادی جداگانه روی میدهند، اما با بیماریها و سندرمهای ژنتیکی زیادی در ارتباط هستند. به دنیا آوردن کودکی با شکاف کام و لب ناراحت کننده است، اما میتوان این نقص را درمان کرد. در اکثر نوزادان، یک سری جراحی میتواند عملکرد طبیعی دهان را باز گردانده و ظاهری طبیعیتر با اسکار جزئی ایجاد کرد. در این مقاله، در مورد علائم، دلایل و درمان شکاف کام و لب صحبت خواهیم کرد.
شکاف لب چیست؟
لب در هفته چهارم و هفتم بارداری شکل میگیرد. همانطور که نوزاد در طی بارداری رشد میکند، بافت بدن و سلولهای خاصی از دو سمت سر به بخش مرکز صورت رشد کرده و به هم میپیوندند تا صورت ایجاد گردد. این به هم پیوستگی بافت ویژگیهای صورت، مانند لب و دهان را ایجاد میکنند. شکاف لب در صورتی روی میدهد که تشکیل لب قبل از تولد به درستی شکل نگیرد. این امر منجر به باز شدن لب بالایی میشود. بازشدگی لب میتواند کوچک یا بزرگ باشد و تا بینی ادامه داشته باشد. شکاف لب میتواند در یک یا هر دو سمت و یا وسط لب ایجاد شود که نادر است. کودکان مبتلا به شکاف لب نیز میتوانند شکاف کام هم داشته باشند.
شکاف کام چیست؟
سقف دهان در بین هفته ششم و نهم بارداری شکل میگیرد. شکاف کام در صورتی روی میدهد که سقف دهان در طی بارداری تکمیل نگردد. برای برخی نوزادان، هم جلو و هم عقب کام باز است. برای دیگر نوزادان، فقط بخشی از کام باز میباشد.
علتهای شکاف کام و لب
شکاف لب و کام زمانی روی میدهد که بافتهای صورت و دهان نوزاد به خوبی جوش نخورند. در حالت عادی، بافتهای لب و کام در ماه دوم و سوم بارداری به هم جوش میخورند. اما در نوزادان مبتلا به شکاف لب و کام، جوش خوردگی هرگز روی نمیدهد یا تا حدی ایجاد میشود و کام باز میماند.
محققان معتقدند که اکثر موارد شکاف لب و کام به علت تقابل عوامل ژنتیکی و محیطی میباشند. در بسیاری از نوزادان، دلیل مشخصی کشف نشده است.
پدر یا مادر، به تنهایی یا به عنوان بخشی از سندرم ژنتیکی که دارای شکاف کام و لب در علائم خود است، میتوانند ژن شکاف لب و کام را منتقل کنند. در برخی موارد، نوزادان ژنی را به ارث میبرند که به احتمال زیاد شکاف را ایجاد میکند و سپس یک تحریک کننده محیطی باعث ایجاد شکاف میگردد.
عوامل احتمالی ایجاد شکاف لب و کام
چندین عامل ممکن است منجر به افزایش احتمال ایجاد شکاف کام و لب در نوزادان شود:
- سابقه خانوادگی. والدین دارای پیشینه شکاف لب و کام، احتمال بیشتری دارد که کودکی با شکاف لب و کام داشت باشند.
- قرار گرفتن در معرض مواد خاصی در طی بارداری. شکاف لب و کام ممکن است به احتمال زیاد در طی بارداری بانوانی که دخانیات یا داروهای خاصی مصرف میکنند، ایجاد گردد.
- داشتن دیابت. مدارکی وجود دارند که بیان میکند بانوان مبتلا به دیابت قبل از بارداری ممکن است احتمال بیشتری برای داشتن نوزاد با شکاف کام و لب را داشته باشند.
- داشتن اضافه وزن در هنگام بارداری. برخی شواهد نشان میدهند که نوزادان متولد شده از مادران دارای اضافه وزن، احتمال داشتن شکاف کام و لب بالایی دارند.
- شکاف لب در آقایان محتملتر میباشد.
علائم شکاف لب و کام
معمولاً شکاف کام و لب در هنگام تولد بلافاصله قابل تشخیص است. شکاف کام و لب ممکن است به صورتهای زیر مشاهده گردند:
- شکاف در لب و کام دهان که در یک یا هر دو سمت صورت وجود دارد.
- شکاف در لب که فقط مانند یک بریدگی کوچک در لب ظاهر شده یا از لب تا لثه بالایی و داخل کام و انتهای بینی ادامه داشته باشد.
- شکاف سقف دهان که روی ظاهر صورت تأثیری ندارد.
شکاف کام به ندرت در عضلات نرم کام (شکاف کام زیر مخاطی) که در عقب دهان قرار دارند و توسط دهان پنهان شدهاند، روی میدهد. این نوع شکاف اغلب در هنگام تولد قابل شناسایی نیست و ممکن است تا زمانی که علامتی نداشته باشد تشخیص داده نشود. علائم شکاف کام زیر مخاطی عبارتند از:
- مشکل در غذا خوردن
- مشکل در بلع، احتمال بیرون زدن غذا و مایعات از بینی وجود دارد.
- با صدای گرفته (تو بینی) صحبت کردن
- عفونت گوش مزمن
عوارض شکاف لب و کام
کودکان مبتلا به شکاف لب که شکاف کام ندارند، بسته به شدت و نوع شکاف، با چالشهای متفاوتی روبرو هستند.
- مشکل در غذا خوردن. یکی از اولین نگرانیها بعد از تولد غذا خوردن است. هرچند اکثر کودکان مبتلا به شکاف لب میتوانند از شیر مادر تغذیه کنند، در شکاف کام مکیدن شیر سخت میباشد.
- عفونت گوش و از دست دادن شنوایی. نوزادانی که شکاف کام دارند به طور ویژه احتمال ایجاد مایع گوش و از دست دادن شنوایی را دارند.
- مشکلات دندانی. اگر شکاف به لثه بالایی برسد، ممکن است رشد دندان را تحت تاثیر قرار دهد.
- مشکل در تکلم. از آنجایی که کام برای شکل گیری صدا استفاده میشود، ایجاد تکلم طبیعی میتواند توسط شکاف کام تحت تاثیر قرار گیرد. صدا میتواند به شدت گرفته به نظر آید.
- چالشهای کنار آمدن با بیماری. کودکان مبتلا به شکاف به خاطر تفاوت در ظاهر و استرس مراقبت پزشکی شدید، ممکن است با مشکلات رفتاری، اجتماعی و عاطفی زیادی روبرو شوند.
چه زمانی به پزشک برای درمان شکاف لب و کام مراجعه کنید؟
شکاف لب و کام معمولاً در زمان تولد قابل تشخیص هستند و پزشک ممکن است مراقبتهای لازم را در آن زمان شروع کند. اگر نوزاد شما علائم شکاف کام زیر مخاطی را دارد، به پزشک کودکان مراجعه کنید.
تشخیص شکاف کام و لب
اکثر موارد شکاف لب و کام بلافاصله در هنگام تولد شناسایی میشوند و نیاز به آزمایش خاصی برای تشخیص نیست. در اکثر موارد، قبل از تولد نوزاد، شکاف لب و کام با سونوگرافی قابل مشاهده است.
سونوگرافی پیش از تولد آزمایشی است که در آن از امواج صوتی برای ایجاد تصاویر جنین استفاده میشود. هنگامی که تصاویر تجزیه و تحلیل شد، پزشک ممکن است تفاوت در ساختارهای صورت را شناسایی کند.
شکاف لب ممکن است در حدود هفته سیزدهم بارداری با سونوگرافی تشخیص داده شود. همچنان که جنین در حال رشد است، تشخیص دقیق شکاف لب آسانتر میگردد. مشاهده شکاف کام به تنهایی توسط سونوگرافی سختتر است.
اگر سونوگرافی قبل از تولد شکاف را نشان دهد، پزشک ممکن است توصیه کند نمونهگیری آمینو اسید را از رحم (آمینوسنتز) انجام دهید. آزمایش مایع ممکن است نشان دهد جنین سندرم ژنتیکی دارد که احتمالاً باعث نقص مادرزادی گردد. با این حال، اغلب دلیل شکاف لب و کام شناخته شده نیست.
درمان شکاف لب و کام
هدف درمان شکاف لب و کام بهبود توانایی کودک در غذا خوردن، صحبت کردن و شنوایی به صورت طبیعی و دستیابی به ظاهر طبیعی صورت است.
مراقبت از کودکان مبتلا به شکاف کام و لب اغلب شامل یک تیم از پزشکان و متخصصان است:
- جراحان متخصص در ترمیم شکاف مانند جراحان زیبایی یا ENTs
- جراحان دهان و دندان
- پزشک گوش و حلق و بینی (ENTs)
- متخصصان اطفال
- دندانپزشکان متخصص اطفال
- ارتودنتیستها
- پرستاران
- متخصصان شنوایی یا شنوایی سنجی
- گفتار درمانگرها
- مشاورهای ژنتیک
- مددکاران اجتماعی
- روانشناسها
درمان شامل جراحی به منظور ترمیم نقص است و تراپیها به منظور بهبود بیماریهای مرتبط میباشند.
جراحی اصلاح شکاف لب و کام براساس شرایط خاص کودک شما میباشد. پس از ترمیم اولیه شکاف، پزشک ممکن است جراحیهای دیگر را برای بهبود تکلم یا ظاهر لب و بینی توصیه کند.
جراحیها معمولاً به صورت زیر انجام میشوند:
- ترمیم شکاف لب: در عرض 3 تا 6 ماه اول زندگی انجام میشود.
- ترمیم شکاف کام: تا سن 12 ماهگی یا در صورت امکان زودتر انجام میشود.
- جراحیهای بعدی: بین سنین 2 تا اواخر ده سالگی انجام میشوند.
جراحی شکاف کام و لب در بیمارستان انجام میشود. کودک شما بیهوشی کامل دریافت میکند، بنابراین درد حس نمیکند یا در طی جراحی بیدار نمیشود. چندین روش مختلف جراحی و درمانی برای ترمیم شکاف کام و لب، بازسازی نواحی تحت تاثیر و پیشگیری یا درمان عوارض مرتبط به آن وجود دارد.
در کل، درمانها به صورت زیر هستند:
- ترمیم شکاف لب. برای مسدود کردن شکاف لب، جراح در دو سمت شکاف برشی ایجاد کرده و فلپی از بافت را ایجاد میکند. سپس این فلپها که شامل عضلات لب نیز هستند، به یکدیگر میچسبند. این ترمیم باید ظاهر، ساختار و عملکرد طبیعیتری برای لب ایجاد کند. در صورت نیاز، ترمیم اولیه بینی معمولاً در همان زمان انجام میشود.
- ترمیم شکاف کام. بسته به شرایط کودک شما، ممکن است روشهای متفاوتی برای مسدود کردن شکاف و بازسازی سقف دهان (بخش نرم و سفت کام) استفاده شود. جراح در دو سمت شکاف، برشی ایجاد میکند و بافت و عضلات را تغیر موقعیت میدهد. سپس برش با بخیه بسته میشود.
- جراحی لوله گذاری گوش. برای کودکان مبتلا به شکاف کام، لوله گذاری گوش ممکن است برای کاهش مایع مزمن گوش که میتواند منجر به از دست رفتن شنوایی شود، استفاده میگردد. جراحی لوله گذاری گوش شامل قرار دادن لولههای ریز بوبین شکل در پرده گوش است تا مسیر بازی را برای خروج مایع جمع شده ایجاد کند.
- جراحی به منظور ترمیم ظاهر. ممکن است جراحیهای دیگر برای بهبود ظاهر دهان، لب و بینی نیاز باشد.
جراحی به طور چشمگیری میتواند ظاهر، کیفیت زندگی و توانایی غذاخوردن، تنفس و صحبت کردن کودک را بهبود بخشد. خطرات احتمالی جراحی شامل خونریزی، عفونت، ترمیم نامناسب، گسترش یافتن یا بلند شدن جای زخم و آسیب عصبی، رگهای خونی و دیگر ساختارها به صورت دائمی و موقتی است.
درمان مشکلات شکاف لب و کام
پزشک ممکن است درمان بیشتری برای عوارضی که شکاف لب و کام را ایجاد کرده توصیه کند. مثلاً:
- روشهای تغذیه مانند استفاده از شیشه شیر و فیدر خاص
- گفتار درمانی به منظور اصلاح مشکلات تکلمی
- تنظیم ارتودنسی برای دندانها، مثلاً گذاشتن بریس دندان
- نظارت دندانپزشک برای رشد کودک و سلامت دهان و دندان از سنین پایین
- نظارت و درمان عفونت گوش که ممکن است شامل لوله گذاری گوش شود.
- وسایل کمکی برای شنوایی و دیگر ابزار کمکی برای کودکان ناشنوا
- درمان توسط روانشناس به منظور کمک به کودک در مورد مدیریت استرس درمانهای تکراری و دیگر نگرانیها
پیشگیری از شکاف لب و کام
بعد از به دنیا آمدن کودک مبتلا به شکاف کام و لب، والدین به طور قابل درکی نگران به دنیا آوردن کودکی دیگر با مشکل مشابه هستند. هرچند اکثر موارد شکاف کام و لب قابل پیشگیری نیستند، اما این مراحل میتوانند به کاهش احتمال این حالت کمک کنند:
- مشاوره پزشکی را در نظر بگیرید. اگر پیشینه خانوادگی شکاف لب و کام دارید، قبل از باردار شدن با پزشک در این مورد صحبت کنید. پزشک ممکن است شما را به مشاوره ژنتیک ارجاع دهد که به شما در مشخص کردن احتمال داشتن کودکان مبتلا به شکاف لب و کام کمک کند.
- از ویتامینهای قبل از بارداری استفاده کنید. اگر به زودی قصد باردار شدن دارید، از پزشک بپرسید که آیا باید ویتامینهای قبل از بارداری استفاده کنید یا خیر.
- دخانیات یا الکل استفاده نکنید. مصرف الکل یا دخانیات در طی بارداری احتمال داشتن کودکی با نقص مادرزادی را افزایش میدهد.
سوالات پرتکرار
تفاوت بین شکاف لب و کام چیست؟
شکاف لب یک نقص مادرزادی است که در آن لب فوقاتی به طور کامل شکل نمیگیرد و در خود شکاف باز دارد. شکاف کام نقص مادرزادی است که در آن کام (سقف دهان) به طور کامل تشکیل نشده و باز میماند و این نقص مادرزادی شکاف دهان یا شکاف دهان و صورت نام دارد.
در چه سنی شکاف کام و لب ایجاد میشود؟
در اوایل بارداری، جنین در حال رشد، شکاف کام و لب را دارد، اما در حدود هفت هفته بارداری، دو سمت لب و سقف دهان باید به هم جوش بخورند. عدم جوش خوردن لب و کام منجر به شکاف لب و یا شکاف کام میشود.
چگونه به کودک مبتلا به شکاف کام و لب غذا بدهید؟
معمولاً میتوانند شیر بخورند یا از سیستم شیشه شیر معمولی استفاده کنند. تنها تغییری که نیاز دارند ممکن است قرار گرفتن نوک سینه باشد که به صورتی باید باشد که نوزاد بتواند آن را بگیرد. اگر نوزاد را با شیر خود تغذیه میکنید، حالت شیردهی را به گونهای تنظیم کنید که سینه شکاف را پر کند.
آیا شکاف کام روی توان تکلم تاثیر میگذارد؟
کودکان مبتلا به شکاف کام ممکن است با تاخیر در شروع تکلم و ایجاد اصوات روبرو شوند. علاوه بر این، این کودکان ممکن است اشتباهات تلفظی داشته باشند که مستقیماً به شکاف آنها مرتبط میشود.
چه سنی برای جراحی شکاف کام مناسب است؟
جراحی ترمیم کام معمولاً زمانی انجام میشود که سن نوزاد 6 تا 12 ماه باشد. شکاف سقف دهان بسته میشود و عضلات و پوشش کام دوباره تنظیم میگردد.
جراحی شکاف لب چقدر طول میکشد؟
بسته به نوع ترمیم شکاف لب مورد نیاز کودک، این جراحی معمولاً بین 2 تا 6 ساعت انجام میشود. کودک شما حداقل یک روز پس از جراحی در بیمارستان میماند.
آیا نوزاد مبتلا به شکاف کام میتواند غذای جامد بخورد؟
نوزادان مبتلا به شکاف لب، شکاف کام یا هر دو معمولاً همانند دیگر نوزادان شروع به خوردن غذاهای جامد میکنند (معمولاً بین 4 تا شش ماهگی). برخی غذاها ممکن است در هنگام خورده شدن از بینی به بیرون بریزند. این امر در صورتی که نوزاد بنشیند یا غذا شلتر باشد بهتر میشود.
چه تعداد جراحی نیاز است تا شکاف کام ترمیم شود؟
حداقل یک جراحی برای ترمیم لب و یکی دیگر برای ترمیم کام نیاز است. با این حال، چندین جراحی برای طبیعی نشان دادن ظاهر لب نیاز است و گاهی جراحیهای اضافی به منظور بهبود گفتار برای کام نیز نیاز است.
دوره بهبودی جراحی شکاف کام چقدر زمانی میبرد؟
اکثر کودکان بعد از یک هفته پس از جراحی رفتار طبیعی خود را خواهند داشت. معمولاً 3 تا 4 هفته طول میکشد تا برش ترمیم گردد. کودک ممکن است تا یک یا دو هفته نیاز به استفاده از آتل بازو داشته باشد تا از ساییدن ناحیه جراحی شده اجتناب گردد.
بعد از جراحی شکاف کام، کودک را در چه حالت بدنی باید نگه داشت؟
کودکی که ترمیم شکاف کام و لب دارد باید به سمت پهلو و پشت قرار گیرد تا از مالیدن صورت به تخت پرهیز شود. کودک مبتلا به ترمیم شکاف کام نیز میتواند روی شکم بخوابد. باید بخیهها تمیز نگه داری شوند و کنده نشوند.
