بوی بد دهان که به آن “هالیتوزیس” نیز گفته میشود، بسیار اعتماد به نفس افراد را در هنگام معاشرت با دیگران تحت تأثیر قرار میدهد. بیدلیل نیست که در قفسه های مغازه ها تا چشم کار میکند آدامس و مواد خوشبو کننده دهان چیده شده، چون این مواد از بین برنده بوی دهان، هرچند به طور موقتی، میباشند.
در بین علل ایجاد بوی بد دهان، یک سری غذاهای به خصوص و نیز عادات خاصی که بعضاً مردم دارند، جزو علت های شایع این عارضه میباشند. البته شما در بیشتر موارد میتوانید با رعایت بهداشت دهان و دندان خود، از بوی بد دهان جلوگیری کنید ولی در هر صورت اگرهم هیچ روشی برای از بین بردن بوی بد دهان شما مؤثر واقع نشد، حتماً به یک پزشک یا دندانپزشک مراجعه کرده تا مطمئن شوید علت ماندگاری این بوی بد در دهان شما، ناشی از بیماری نباشد.
در اینجا قصد داریم تا شما را با علل و علائم ایجاد بوی بد دهان آشنا کرده و نیز روش های درمان آن را به شما آموزش دهیم. به یاد داشته باشید که اگر زمانی قصد بر درمان ریشه ایِ بوی بد کردید، حتماً به یک دندانپزشک یا بعضاً پزشک ماهر و باتجربه مراجعه کنید، تا هم گزینه درمانی مناسب را به شما ارائه دهد و هم خطرات و عوارض احتمالی را از بین ببرد.
علل بوی بد دهان
دربیشتر مواقع، علت بوی بد دهان در همان دهان نهفته است. در ادامه برخی از این علل ها را با هم بررسی میکنیم.
غذا
باقی ماندن تکه های غذا بین و روی دندان ها، باعث رشد باکتری ها در این نواحی شده و همین باکتری ها بوی بد دهان شما را ایجاد میکنند. خوردن سیر، پیاز و غذا های پر ادویه نیز یکی دیگر از علل بوی بد دهان میباشند. روند بو گرفتن دهان بعد از خوردن اینگونه مواد غذایی بدین صورت است که، بعد از آنکه غذا در داخل معده شما هضم میشود، از طریق گردش خون، به شش های شما رسیده و هنگامیکه نفس میکشید، بازدم شما بوی بدی میدهد.
تنباکو
سیگار کشیدن به تنهایی یک بوی بد و مخصوص به خود را در دهان افراد سیگاری، ایجاد میکند. حال، همانطور که میدانیم، تنباکوی موجود در سیگار و دخانیات به طور کلی باعث ایجاد مشکلات دندان و لثه شده و نهایتاً بوی بدی را ایجاد میکند.
بهداشت ضعیف دندان ها
اگر به طور منظم مسواک نزنید، خرده های غذایی که در دهان و بین دندان های شما باقی مانده، شروع به فاسد شدن کرده و تولید پلاک دندانی (باکتری) میکند. زمانیکه برای یک مدتی به مسواک نزدن ادامه بدهید، این باکتری های ایجاد شده، زیاد و زیادتر شده و در بین دندان های شما و در حدفاصل دندان و لثه، رسوب کرده و اصطلاحاً به آن جرم دندان میگوییم. در همین حین، زبان نیز منبع رسوب همین باکتری ها خواهد بود و در نهایت دهان شما منبع بزرگی از باکتری ها شده که به طور کاملاً طبیعی، بوی بسیار بدی را از خود ساطع خواهد کرد.
خشکی دهان
بزاق دهان، یک پاک کننده طبیعی برای جرم های دهان و دندان میباشد. حال زمانیکه این بزاق به میزان کافی ترشح نشود، دهان دچار خشکی شده و بوی بدی از آن خارج میشود. به طور طبیعی، زمانیکه در طی شب خوابیده اید، بزاق دهان کمتر ترشح شده و صبح که از خواب بلند میشوید، دهان شما بوی بدی خواهد داد. اگر افراد به هنگام خواب، دهانشان باز میماند، این خشکی دهان دو چندان شده و بوی بدتری نیز از دهانشان بیرون میآید. البته اگر میبینید که ترشح بزاق در دهان شما بیش از اندازه کم است، آن را جدی بگیرید چون ممکن است به علت یک بیماری باشد که نیاز به درمان پزشکی داشته باشد.
دارودرمانی
به طور طبیعی، بعضی از داروها زمانیکه مصرف میشوند، به علت ترکیب با بزاق دهان یا بعد از حل شدن در اسید معده، فعل و انفعالات شیمیایی را انجام داده که در نهایت باعث بوی بد دهان میشوند.
عفونت های داخل دهان
گاهاً بعد از جراحی هایی که داخل دهان انجام میشوند مانند جراحی دندان عقل، کشیدن دندان ، پر کردن دندان یا مشکلات لثه ای، زخم های باز در دهان فرد، ممکن است دچار عفونت شده و بوی بدی را نیز تولید کند.
مشکلات دهان، حلق و بینی
بوی بد دهان گاهی اوقات ممکن است به علت عفونت لوزه ها در حلق فرد باشد. همچنین ممکن است به علت عفونت یا التهاب مزمن در بینی، سینوس ها یا گلو بوده که این عفونت به شکل ترشحات پشت حلقی درآمده و بوی بسیار بدی را نیز به همراه دارند.
سایر علت ها
بیماری هایی نظیر انواع سرطان ها و مشکلات متابولیسم بدن، نیز ممکن است باعث بوی بد دهان شوند. بیماری رفلاکس معده (بیماری ای که در آن اسید معده فرد به بالا و به سمت مری حرکت میکند)، نیز یکی دیگر از علل اصلی ایجاد بوی بد در دهان فرد میباشد.
بوی بد دهان در خردسالان، ممکن است به علت گیر کردن غذا در سوراخ بینی آن ها باشد که در این صورت باید فوراً به بیمارستان مراجعه کرده تا آن را از آنجا خارج کنند.
علائم بوی بد دهان
همانطور که گفته شد، بوی بد دهان علل متفاوتی میتواند داشته باشد. بعضی از افراد با اینکه در اصل دهانشان بویی نمیدهد یا خیلی بوی کمی دارد، نسبت به همین بو نیز بسیار حساس بوده و به دنبال رفع آن هستند و این در حالیست که بعضی دیگر از افراد، بوی بسیار تندی از دهانشان خارج میشود ولی با این حال هیچ آگاهی نسبت به آن ندارند. از آنجایی که شاید خودتان نتوانید تشخیص دهید که تا چه میزان دهانتان بوی بدی میدهد، بد نیست از دوست یا یک فردی که با وی احساس راحتی میکنید، بخواهید تنفس شما را بو کند.
تشخیص بوی بد دهان
برای تشخیص بوی بد دهان، دندانپزشکان بازدمی که از دهان و نیز بینی شما خارج میشود را بو کرده و طبق یک جدول نمره دهی، از 1 تا 6 به بوی استشمام شده، نمره میدهند.
البته یک سری شناساگرهایی نیز وجود دارند که میتوانند مواد شیمیایی ای که مسئول ایجاد بوی بد دهان هستند را شناسایی کنند؛ که البته این روش شناسایی در هر دندانپزشکی موجود نیست.
این شناساگر ها شامل:
- هالیمتر: مقادیر پایینی از سولفور را شناسایی میکند.
- کروماتوگرافی گازی: این نوع شناساگر، 3 نوع دیگر از مشتقات سولفور دار را شناسایی میکند. سولفید هیدروژن/ متیل مرکاپتان/ سولفید دی متیل
- تست BANA: این تست، آنزیم های تولید شده توسط باکتری های ایجاد کننده بوی بد دهان را اندازه گیری میکند.
- تست بتاگالاکتوزیداز: سطح آنزیم های بتاگالاکتوز را که مرتبط با ایجاد بوی بد دهان است، میسنجد.
بعد از انجام این تست، حال دندانپزشک میتواند علت دقیق بوی بد دهان فرد را تشخیص دهد.
درمان بوی بد دهان
اولین قدم در درمان بوی بد دهان، همانطور که همیشه تأکید میشود، رعایت بهداشت دهان و دندان است. سایر روش های درمانی بوی بد دهان، بستگی زیادی به علت ایجاد این بو دارند. اگر بوی بد دهان شما ناشی شده از یک بیماری پزشکی باشد، خود دندانپزشک شما را به پزشک عمومی ارجاع خواهد داد تا بیماری دقیق شما مشخص شود.
برای بوی بد دهان ناشی از عدم سلامت دندان ها، دندانپزشک شما مسئولیت درمان را به عهده خواهد گرفت.
در این مرحله، اقدامات دندانپزشکی، ممکن است شامل مراحل زیر باشد:
دهانشویه و خمیردندان
اگر بوی بد دهان شما ناشی از تجمع باکتری ها در این ناحیه باشد، دندانپزشک شما برایتان دهانشویه و خمیردندانی که حاوی آنتی باکتریال است را تجویز خواهد کرد. این آنتی باکتری های موجود در آنها، باعث از بین بردن تمامی این باکتری ها میشود.
درمان خرابی های دندان ها
اگر مشکلات لثه ای داشته باشید، باید به متخصص مشکلات لثه رجوع کنید. این بیماری های لثه باعث عقب نشینی لثه ها شده و در نتیجه فضاهایی که قبلاً با لثه پر شده بودند، خالی شده و آنجا محل اجتماع باکتری ها و در نتیجه ایجاد بوی بد میشود. شدت تجمع این باکتری ها به قدری میتواند باشد که تنها با استفاده از شیوه های خاصی میتوان این نواحی را شستشو داد.
سبک زندگی و درمان های خانگی برای بوی بد دهان
به منظور کاهش یا از بین بردن بوی بد دهان، میتوان اقدامات زیر را انجام داد:
مسواک زدن بعد از غذا خوردن
سعی کنید در محل کار خود نیز یک مسواک داشته باشد تا حتماً بعد از غذا خوردن، دندان ها را مسواک کنید. حداقل روزی 2بار از خمیردندانهای حاوی فلوراید استفاده کرده و دندان ها را مسواک کنید. البته خمیردندان های حاوی آنتی باکتریال نیز کمک قابل چشمگیری به از بین بردن بوی بد دهان خواهند کرد.
استفاده از نخ دندان، روزی حداقل یکبار
نخ کشیدن دندان ها، یکی از قدم های بسیار مهم برای از بین بردن بوی بد دهان میباشد. از طریق نخ دندان، خرده های بسیار ریز غذا که بین دندان ها گیر کرده، به بیرون آورده میشوند؛ در نتیجه عوامل باکتریایی ایجاد بوی بد در دهان شما، از بین میروند.
روی زبان را نیز مسواک بزنید
زبان، محل تجمع باکتری ها میباشد؛ بنابراین مسواک زدن این قسمت نیز واجب است. علی الخصوص افرادی که سیگار میکشند یا دهان آن ها همیشه خشک است، بهتر است بیشتر از سایرین به بهداشت زبان خود اهمیت دهند.
دندان مصنوعی و یا وسایل دهان و دندان خود را تمیز کنید
اگر از دندان مصنوعی یا محافظ های دندان (مثل نایت گارد) استفاده میکنید، حتماً حداقل روزی 1 مرتبه آن ها را خوب بشویید و یا حتی طبق نظر دندانپزشکتان این کار را انجام دهید چون ایشان، بهترین شیوه و محصولات را جهت شستشوی این اقلام به شما معرفی خواهند کرد.
دهان را همیشه مرطوب نگه دارید
برای مرطوب نگه داشتن دهانتان، از مصرف دخانیات، الکل، قهوه بیش از اندازه خودداری کرده و به جای آنها آب فراوان بنوشید. روش دیگر افزایش بزاق دهان، آدامس جویدن و یا آبنبات مکیدن است. اگر هم از کمبود بزاق شدید رنج میبرید، از دندانپزشک خود کمک بخواهید.
رژیم غدایی مناسب
سیر و پیاز را حتی الامکان مصرف نکنید تا بوی بدی در دهان شما ایجاد نشود. البته مصرف مواد قندی نیز عامل بوی بد دهان میباشد؛ بنابراین از مصرف این مواد نیز حتی الامکان خودداری کنید.
تعویض منظم مسواک
هر 3 تا 4 ماه یکبار حتماً مسواک خود را تعویض کنید و نیز سعی کنید همیشه از مسواک هایی با سری نرم استفاده کنید تا آسیبی به مینای دندان خود وارد نکنید.
انجام منظم چکاپ توسط دندانپزشک
حداقل سالی 2 دفعه برای چکاپ دندان های خود، به مطب دندانپزشک مراجعه کنید.
بهترین شیوه مسواک زدن کدام است؟
- از مسواک با سر نرم استفاده کرده و نیز مدل مسواکتان طوری باشد که به همه جای دهان و دندانتان دسترسی داشته باشید.
- حداقل هر 3 تا 4 ماه یکبار مسواکتان را عوض کنید.
- مسواک را با زاویه 45 درجه نسبت به دندان های خود در دست گرفته و به آرامی تمامی نقاط دندان ها و نیز زبانتان را مسواک بزنید.
- مسواک را محکم روی دندان ها نکشید! این کار و نیز استفاده از مسواک های زبر، میتواند باعث آسیب های جدی به مینای دندانتان شود.
بهترین شیوه استفاده از نخ دندان کدام است؟
- 18 اینچ از نخ دندان را بریده و آن را به دور انگشتان وسط خود بپیچید.
- از انگشتان اشاره و شست، برای نگه داشتن قسمت اضافی نخ، استفاده کنید.
- قسمت میانی نخ را بین دندان هایتان وارد کرده و به آرامی آن را بالا و تا نزدیکی لثه برده و سپس به آرامی آن را به پایین کشیده تا از بین دندان خارج شده و مواد غذایی گیر کرده در بین آن دندان را به بیرون آورد.
- حال دوباره همین مرحله را برای دندان های دیگرتان نیز اجرا کنید.
اگر برای اولین بار است که از نخ دندان استفاده میکنید، ممکن است لثه هایتان عادت به نخ نداشته و دچار اندکی خونریزی شوند.
راه های پیشگیری از ایجاد بوی بد دهان
- روزانه حداقل 2 بار دندانهایتان را مسواک بزنید و نخ بکشید.
- زبان، سقف دهان و قسمت داخلی لپ هایتان را مسواک کنید.
- اگر از دندان مصنوعی استفاده میکنید، حتماً آن را بیرون آورده و بشویید تا دفعه بعدی که خواستید استفاده کنید، کاملاً تمیز باشد. قبل از استفاده از اسپری ها یا قرص های خوشبو کننده، با دندانپزشک خود صحبت کنید چراکه این روش ها تنها درمان موقتی بوی بد دهان میباشند.
- اگر سیگار میکشید، آن را ترک کنید تا بوی بد ناشی از تنباکو و نیز آلودگی های دیگر، از بین برود.
- با مصرف آب کافی، میوه، سبزیجات، دوری از مواد تنباکو دار، مواد قندی، کافئین و نیز آدامس جویدن کمک به ترشح هرچه بیشتر بزاق دهان خود کنید.
- چکاپ منظم دندان را از برنامه خود حذف نکنید تا اگر مشکلات دندان و لثه برایتان ایجاد شده باشد، توسط دندانپزشک درمان شود.
چه زمانی به دندانپزشکی برویم؟
در ابتدا، تمامی راهکار های درمانی بوی بد دهان را که در بالا مفصلاً توضیح داده شد، انجام دهید. اگر هیچکدام از آن روش ها مؤثر واقع نشد و بوی بد دهان شما همچنان ادامه یافت، بهتر است به دندانپزشکی مراجعه کنید.
همانطور که قبل تر اشاره شد، بعضی از افراد ممکن است مشکلات لثه داشته باشند، که در این صورت نیز باید به متخصص دهان و لثه مراجعه کرده تا ایراد را شناسایی کرده و آن را درمان کند. از این طریق بوی بد دهان شما نیز قطعاً از بین خواهد رفت.
اگر هم دندانپزشک قادر نبود علت اصلی بوی بد دهان شما را تشخیص دهد، باید به یک پزشک عمومی مراجعه کرده تا علت بیماری ای که منجر به این بوی بد شده را پیدا کند.
آماده شدن برای رفتن به دندانپزشکی
اگر قصد رفتن به مطب دندانپزشکی را دارید بهتر است نکات زیر را قبل از رفتن، در ذهن داشته باشید:
- دندانپزشکان برای انجام تست های دهان و تنفس، ترجیح میدهند تا صبح ها بیماران را معاینه کنند چراکه به هنگام صبح، فرد هنوز غذای خاصی نخورده و تکه های غذا اختلالی در پروسه تست، ایجاد نخواهد کرد.
- از هیچگونه عطر یا اسپری و حتی برق لب استفاده نکنید چراکه این مواد، باعث تغییر بوی استنشاق شده توسط دندانپزشک میشوند.
- اگر در ماه گذشته، آنتی بیوتیک استفاده کرده اید حتماً این موضوع را به دندانپزشک خود اطلاع دهید.
دندانپزشک، چه سؤالاتی را مطرح میکند؟
در ابتدا، دندانپزشک، از شما یک شرح حال پزشکی خواهد گرفت و ممکن است سؤالات زیر را بپرسد:
- اولین بار کی متوجه بوی بد دهان خود شدید؟
- آیا بوی بد دهان شما، موقتی است یا دائماً آن را حس میکنید؟
- چند وقت یکبار مسواک میزنید؟ چند وقت یکبار دندان های مصنوعی تان را میشویید؟
- چندوقت یکبار از نخ دندان استفاده میکنید؟
- بیشتر چه غذا هایی میخورید؟
- چه نوع قرص هایی را استفاده میکنید؟
- شرایط سلامت جسمیتان به چه صورت است؟
- از دهان نفس میکشید؟
- خُر و پُف میکنید؟
- آیا آلرژی یا سینوزیت دارید؟
- خودتان حدس میزنید چه علتی باعث ایجاد بوی بد دهانتان شده است؟
- آیا دیگران نیز متوجه بوی بد دهان شما شده اند؟
سؤالات متداول
علت اصلی ایجاد بوی بد دهان چیست؟
باکتری های موجود روی سطح زبان و حتی در انتهای زبان، با مواد اسیدی غذاهایی که ما میخوریم، ترکیب شده و ترکیبات سولفورداری را تولید میکند که باعث ایجاد بوی بدی در دهان ما میشود. علت دیگر ایجاد بوی بد بیماری های مرتبط با لثه میباشد.
چه مشکلاتی ممکن است باعث ایجاد بوی بد دهان شود؟
احساس بو یا طعم بد در دهان، ممکن است نشانه مشکلات لثه باشد. این مشکلات، اصولاً ناشی از تجمع طولانی مدت باکتری ها در سطح لثهها بوده که به مرور زمان به این لثه آسیب رسانده است. اگر هم بیماری های لثه، به موقع درمان نشوند، باعث از بین رفتن لثه و حتی ایجاد مشکلات فکی خواهد شد.
اگر حتی بعد از مسواک زدن همچنان بوی بدی در دهانمان باشد، این نشانه چیست؟
اگر با وجود مراقبت های بهداشتی دهان و دندان، همچنان دهان شما بوی بدی میدهد، بهتر است به دندانپزشکی مراجعه کنید. در این زمان، دندانپزشک شما، با بررسی عوامل ایجاد خشکی دهان و یا مشکلات لثه، راه درمانی برای رفع بوی بد را به شما ارائه خواهد کرد.
آیا بوی بد میتواند به دلیل مشکلاتی در معده باشد؟
بله. همانطور که قبل تر نیز اشاره شد، بیماری رفلاکس معده، به دلیل بالا آمدن اسید معده به سمت مری، میتواند بوی بدی را در دهان ایجاد کند.
آیا قرصی برای از بین بردن بوی بد دهان وجود دارد؟
مصرف مواد پروبیوتیک دار، که باکتری های مفید دهانی را زیاد میکنند، میتواند بوی بد دهان و نیز پوسیدگی دندان را کاهش دهد.
آیا استرس داشتن میتواند باعث ایجاد بوی بد در دهان شود؟
در مواقعی که دچار استرس میشویم، دهان ما به علت ترشح هورمون های کورتیزول، آدرنالین و نوروآدرنالین، خشک میشود. همگی این شرایط، باعث تولید باکتری ای به نام “VSC” شده، که بوی بدی از خود تولید کرده و نهایتاً باعث بوی بد دهان ما میشود.
آیا بوی بد دهان قابل درمان است؟
در بیشتر موارد، بوی بد دهان قابل درمان از طریق رعایت اصول بهداشتی دهان و دندان میباشد. بوی بد دهان، همچنین به ندرت خطری برای سلامت انسان میباشد مگر در مواردی که به تشخیص پزشک، این بوی بد ناشی از یک بیماری در بدن انسان باشد؛ که در آن صورت نیز قابل درمان است.
مصرف کدام ویتامین ها برای کاهش بوی بد دهان مفید است؟
مصرف به اندازه “مکمل های زینک” که قابل تهیه از داروخانه ها نیز هستند، کمک بسیاری به رفع بوی بد دهان میکند. اگر هم مایل به مصرف این مکمل ها نیستید، میتوانید از مواد غذایی زینک دار نظیر، کدو حلوایی، شکلات تلخ و نخود، استفاده کنید.
آیا نوشیدن آب، میتواند باعث از بین بردن بوی بد دهان شود؟
طی تحقیقات انجام شده در رابطه با بهداشت دهان و دندان، مصرف آب کافی برای از بین بردن 60 درصد از باکتری های دهانی مفید بوده و همین امر موجب میشود، بوی بد دهان به مرور از بین برود.
آیا خوردن لیمو میتواند بوی بد دهان را از بین ببرد؟
مصرف لیمو، بخاطر دارا بودن مواد آنتی بیوتیکی، کمک بسیاری به رفع بوی بد دهان میکند. یا خود لیمو را کامل میل کنید و یا 1 قاشق چایخوری از آب لیموی تازه را در یک لیوان آب ریخته و ترکیب بدست آمده را بعد از صرف غذا، بنوشید.
آیا خوردن سرکه میتواند بوی بد دهان را کم کند؟
سرکه، به جز خاصیت آنتی بیوتیکی که دارد، تعدیل کننده PH نیز میباشد. برای استفاده از این ترکیب، 1 قاشق غذاخوری از سرکه خالص سیب را داخل یک لیوان آب ریخته و آن را یا قبل از غذا میل کنید و یا در دهان و حلق خود قرقره اش کنید. البته نوشیدن این ترکیب، از طریق هضم غذا، کمک بهتری به رفع بوی بد دهان میکند.
مصرف کدام آنتی بیوتیک ها، بوی بد دهان را از بین میبرند؟
دندانپزشک شما ممکن است دوز پایینی از “داکسی سایکلین” برای شما تجویز کند. اگر هم بوی بد دهان شما آنقدر زیاد باشد که پاسخگو به شیوه های دیگر درمان نیز نباشد، داروی “مترونیدازول” برایتان تجویز خواهد شد.
آیا نوشیدن قهوه میتواند باعث ایجاد بوی بد در دهان شود؟
وقتی دانههای قهوه تفت داده میشوند، ترکیبات معطری آن تشکیل شده که حاوی گوگرد میباشد. به سوای ترکیبات اسیدی دیگری که در قهوه وجود دارد، همگی این مواد باعث تولید بوی بد در دهان فرد میشود. همچنین مصرف زیاد قهوه، منجر به خشکی دهان، که یکی از علل مهم بوی بد دهان است شده و بنابراین مصرف بیش از اندازه آن اصلاً توصیه نمیشود.
چه اقدامی برای از بین بردن بوی بد دهان به هنگام صبح انجام دهیم؟
مقدار زیادی آب بنوشید. آب فراوان کمک به تشرح بزاق و همچنین شستشوی دهان کرده و از این طریق بوی بد اول صبح را نیز کم میکند.
آیا محلول آب و نمک میتواند به رفع بوی بد دهان کمک کند؟
بله. محلول آب نمک تنها برای رفع گلودرد نبوده و برای از بین بردن بوی بد دهان نیز مؤثر است. چراکه قرقره کردن آب گرم و نمک، باکتری های موجود در ته حلق را از بین خواهد برد و در نتیجه بوی بد ناشی از آن ها نیز کم میشود.
