لوزه از بخشهای مختلفی شامل شکاف، تونل و حفرههایی تشکیل شده که به آنها کریپت میگویند. وظیفه این بخشها بهدام انداختن ویروسها، باکتریها، قارچها و سایر میکروبها بوده که از این طریق به سیستم ایمنی بدن در مبارزه با انواع عفونت کمک میکند.
در بدن برخی از افراد، باقیمانده مواد غذایی، سلولهای فرسوده و مرده، مخاط و بزاق دهان نیز ممکن است در این حفرهها گیر کرده و تجمع کنند. از طرفی، کلسیم نیز در اطراف این مواد تجمع مییابد و میتواند باعث تشکیل سنگ لوزه شود.
سنگ لوزه چیست؟
سنگ لوزه به تودههای بسیار کوچک و سخت و به رنگ سفید یا زردی گفته میشود که در روی لوزهها قرار دارند.
سنگ لوزه معمولاً بسیار کوچک بوده و به اندازه دانه برنج یا انگور هستند و از تجزیه باقیمانده مواد غذایی، سلولهای فرسوده و مرده، مخاط و بزاق دهان توسط باکتری، تشکیل میشود.
در اکثریت موارد میتوان سنگ لوزه را بهراحتی با درمانهای خانگی از بین برد، اما در برخی موارد ممکن است به درمان با آنتی بیوتیک یا جراحی نیاز باشد.
سنگ لوزه که به آن تونسیلولیت (tonsilloliths) هم گفته میشود، بطور کلی عارضه خطرناکی نبوده و تنها موجب گلودرد یا بوی بد دهان میشود.
علت تشکیل سنگ لوزه چیست؟
وظیفه اصلی لوزهها که در دو طرف گلو قرار دارند، کمک به سیستم ایمنی بدن و جلوگیری از انتشار باکتری از دهان به گلو میباشد. با این حال، گاهاً لوزهها بهخوبی به این وظیفه خود عمل نمیکنند و زمانی که باقیمانده مواد غذایی، سلولهای فرسوده و مرده، مخاط و بزاق دهان در حفرههای لوزه گیر کرده و تجمع میکنند، باعث تشکیل تودههای بسیار کوچکی میشوند که با سفت و سخت شدن این تودهها، تبدیل به سنگ لوزه میشوند.
دلایل اصلی تشکیل سنگ لوزه عبارتند از:
- التهاب مزمن لوزهها، که به آن ورم لوزه هم گفته میشود.
- بزرگ شدگی لوزهها که باعث تجمع بیشتر مواد در حفره لوزه میشود.
- مشکلات مربوط به سینوسها که مخاط را افزایش داده و منجر به تجمع آن در حفره لوزه میشود.
- بهداشت نامناسب دهان که لوزهها را بهطور مداوم در معرض باکتری قرار میدهد.
با رعایت بهداشت دهان و دندان و تمیز کردن باقی مانده مواد غذایی و باکتری از محیط دهان و سطح دندان و زبان و لثه، میتوان از تشکیل سنگ لوزه جلوگیری کرد.
چگونه میتوانم بفهمم که سنگ لوزه دارم؟
سنگ لوزه معمولاً خطرناک نبوده و به ندرت باعث تهدید سلامتی افراد میشود، اما برخی از علائم و نشانهها هستند که در صورت وجود آنها فرد به درمان و مراقبت پزشکی فوری نیاز دارد. مشاهده هریک از علائم زیر علاوه بر نشانه عفونت لوزه، میتواند نشان از وجود مشکل پزشکی جدی دیگری مانند سرطان باشد، پس در صورت داشتن علائم زیر به پزشک مراجعه کنید:
- ملتهب یا قرمز شدگی لوزهها (بخصوص اگر یک لوزه با دیگری متفاوت باشد)
- ترشح چرک از لوزه یا ناحیه اطراف آن
- وجود مشکل در بلع
- درد (بخصوص اگر درد در لوزه یک سمت بیشتر از سمت دیگر باشد)
- گلودردی که بیش از ۱ ماه تداوم داشته باشد
- مشکلات یا اختلالات تنفسی
- خونریزی از لوزهها
- وجود گوش درد
یکی از متداولترین راههای تشخیص وجود سنگ لوزه، دیدن این ضایعات با نگاه کردن در آینه است. حتی ممکن است حین استفاده از نخ دندان نیز متوجه وجود آنها شوید.
اما در مواردی که سنگ لوزه با چشم قابل رویت نیست یا بهقدری کوچک است که با چشم غیرمسلح دیده نمیشود و یا در عمق لوزه دفن شده باشد، تشخیص این امر برعهده پزشک متخصص میباشد.
چه زمانی باید به پزشک برای درمان سنگ لوزه مراجعه کرد؟
باید به پزشک مراجعه کرد اگر:
- علائم وجود سنگ لوزه را دارید، اما نمیتوانید آنها را ببینید.
- لوزهها قرمز، متورم یا دردناک باشند.
- با وجود برداشتن سنگ لوزه در منزل، هنوز هم احساس درد داشته باشید.
- گلو به قدری متورم شده باشد که تنفس شما را دشوار سازد.
چگونه میتوان سنگ لوزه را از بین برد؟
سنگ لوزه عمدتاً بی ضرر است، اما با این حال ممکن است بخواهید بهدلیل ایجاد بوی بد یا گلو درد آنها را از بین برده یا بردارید. برای از بین بردن سنگ لوزه هم روشهای درمان خانگی و هم پزشکی در دسترس هستند.
غرغره کردن
غرغره کردن محکم و با شدت محلول آب نمک میتواند گلو درد را تسکین داده و به دفع سنگ لوزه کمک کند. همچنین، غرغره کردن آب نمک میتواند بوی بد ناشی از سنگ لوزه را نیز برطرف کند. نصف قاشق چایخوری نمک را در یک فنجان آب گرم حل کرده و سپس آنرا غرغره کنید.
سرفه کردن
ممکن است حین سرفه کردن با بیرون پریدن سنگ لوزه متوجه وجود آنها شوید. از اینرو، محکم سرفه کردن میتواند به شل کردن سنگ لوزه کمک کند.
خارج کردن سنگ لوزه با استفاده از گوش پاک کن
خارج کردن سنگ لوزه با اشیای سفت و تیز مثل مسواک میتواند به گلو و لوزه شما آسیب بزند. لوزهها بافت ظریفی دارند و به همین دلیل باید با ملایمت با آنها رفتار کرد.
از طرفی، برداشتن سنگ لوزه بهصورت دستی میتواند مضر باشد و عوارضی مانند خونریزی و عفونت را بهدنبال داشته باشد. اگر تصمیم به خارج کردن سنگ لوزه دارید از ابزاری مثل گوش پاک کن استفاده کنید. انجام این روش نیز باید توسط پزشک صورت بگیرد.
در صورت عود و بزرگ شدن سنگ لوزه یا ایجاد درد و سایر علائم ادامه دار، پزشک ممکن است جراحی جزئی را نیز توصیه کند.
مصرف آنتی بیوتیکها
در برخی موارد، پزشک ممکن است برای درمان سنگ لوزه مصرف آنتی بیوتیک را تجویز کند. داروهای آنتی بیوتیک برای کاهش میزان باکتریهایی که در تشکیل و رشد سنگ لوزه نقش دارند، تجویز میشود.
جراحی برداشتن لوزهها (تونسیلکتومی)
تونسیلکتومی یا جراحی برداشتن لوزهها یک عمل بسیار متداول است. این عمل را میتوان با استفاده از اسکالپل، لیزر یا دستگاه کوبلیشن انجام داد.
پزشکان معمولاً در موارد شدید و مزمن و در صورتی که سایر روشهای درمانی کارساز نباشند، جراحی برداشتن لوزه را توصیه میکنند.
کریپتولیز کوبلیشن
کریپتولیز کوبلیشن نوعی لایه برداری با لیزر است که موجب صاف و کوچک شدن حفرهها و تورفتگیهای لوزه میشود.
غالباً این روش درمانی تحت بی حسی موضعی انجام میشود. این عمل لیزری معمولاً درد و ناراحتی کمتری داشته و همچنین دوران نقاهت تا زمان بهبودی کامل پس از انجام آن، بسیار کوتاه است. بر اساس مطالعهای که در سال 2021 انجام شد، این روش ممکن است نسبت به جراحی لوزه بهتر باشد.
عوارض جانبی سنگ لوزه کدامند؟
با اینکه این موارد بسیار نادر هستند، اما تشکیل سنگ لوزه گاهاً عوارضی نظیر تکثیر باکتری در سنگ را بهدنبال دارد که میتواند باعث بوی بد دهان یا منجر به پوسیدگی دندان شود.
بزرگ شدن سنگ لوزه نیز میتواند به بافت لوزه آسیب زده و عملکرد لوزه را مختل کند، که این امر میتواند به تورم، التهاب و عفونت شدید منجر شود.
چگونه میتوان از تشکیل سنگ لوزه جلوگیری کرد؟
اگر مبتلا به سنگ لوزه باشید، ممکن است سنگ لوزه بهطور منظم در حفره لوزههای شما ایجاد شود. خوشبختانه، میتوانید با اقدامات زیر از تشکیل سنگ لوزه جلوگیری کنید:
- رعایت بهداشت دهان و دندان
- تمیز کردن باکتری های پشت زبان هنگام مسواک زدن
- ترک کردن سیگار
- غرغره با آب نمک
- نوشیدن مقدار زیادی آب برای هیدراته ماندن بدن
پرسشهای متداول
آیا تشکیل سنگ لوزه ارتباطی با ابتلا به ایدز دارد؟
خیر. سنگ لوزه بهدلیل گیر افتادن مواد زائد در حفره لوزه ایجاد میشود.
آیا بارداری هم میتواند باعث تشکیل سنگ لوزه شود؟
ترشح بزاق دهانی بیشتر از حد معمول میتواند بهدلیل بارداری باشد. این ترشح بزاق بیش از حد میتواند عوارضی مانند آبریزش شدید و تشکیل سنگ لوزه را بهدنبال داشته باشد.
آیا وجود سنگ لوزه از علائم ابتلا به سرطان است؟
با اینکه سنگ لوزه علائم مشابهی با سرطان لوزه دارد، اما وجود سنگ لوزه به معنای ابتلا به سرطان لوزه نیست.
آیا سنگ لوزه خطرناک است؟
خیر، سنگ لوزه عمدتاً خطرناک نبوده و تنها باعث گلودرد و بوی بد دهان میشود.
آیا سنگ لوزه مسری است؟
خیر، باقیمانده مواد غذایی، سلولهای فرسوده و مرده، مخاط و بزاق دهان در حفرههای لوزه گیر کرده و سفت شدن آنها باعث ایجاد سنگ لوزه میشود.
آیا احتمال بلعیده شدن سنگ لوزه وجود دارد؟
سنگ لوزه تودهای از ضایعات است که در حفره لوزه تشکیل میشود. در صورتی که سنگ لوزه بسیار بزرگ باشد، امکان خارج شدن از دهان با بزاق یا بلعیده شدن آن وجود دارد.
سنگ لوزه معمولاً چه مدت باقی میماند؟
سنگ لوزه معمولاً میتواند چندین روز تا چندین سال باقی بماند. اکثریت موارد سنگ لوزه بعد از ۱ الی ۳ هفته از بین میروند. اما سنگ لوزه بزرگ در صورت عدم جراحی میتواند تا سالها باقی بماند.
آیا سنگ لوزه بر تن صدا تأثیر گذار است؟
وجود سنگ لوزه میتواند تأثیر شدیدی بر سلامتی کلی و وضعیت گلو و تارهای صوتی فرد داشته باشد.
بهترین راه درمان سنگ لوزه چیست؟
پزشک متخصص بهترین درمان را با توجه به شرایط شما و اندازه سنگ لوزه تعیین میکند.
پزشک چه زمانی جراحی سنگ لوزه را توصیه میکند؟
زمانی که سایر روشهای درمانی کارساز نباشند و سنگ لوزه بر کیفیت زندگی فرد تأثیر داشته باشد، جراحی توصیه میشود.
